Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Yönetim Kurulu, Suriye hakkında 2011 yılından bu yana açık tutulan “yükümlülüklere uymama” dosyasını oy birliğiyle kapatarak gündeminden tamamen çıkardı. Suriye Dışişleri Bakanı Esad eş-Şeybani, kararın 15 yıllık belirsizlik dönemini sonlandırdığını ve uluslararası iş birliğinde yeni bir sayfa açtığını duyurdu.
15 yıllık kriz oy birliğiyle çözüldü
35 üyeli UAEA Yönetim Kurulu, devrik Beşşar Esed rejimi döneminde başlatılan nükleer soruşturmayı resmen sonlandırdı. Kararın alınmasında, yeni Şam yönetiminin Ajans müfettişlerine kilit nükleer tesislere doğrudan erişim izni vermesi ve sergilediği tam şeffaflık etkili oldu.
UAEA’nın 70. Genel Konferansı’na video mesajla hitap eden Şeybani; karar tasarısını hazırlayan ve destekleyen Mısır, Ürdün, Fas ve Suudi Arabistan’ın yanı sıra Ajans Genel Direktörü Rafael Grossi ve teknik heyetlere teşekkür etti.
Deyrizor sahası açıldı, 73 ton uranyum güvenceye alındı
Şam’ın nükleer şeffaflık sürecini egemen bir kararla başlattığını belirten Şeybani, 17 Haziran’da beyan edilmemiş bir tesisteki nükleer materyallerin Ajansa bildirildiğini ve 29 Temmuz’da barışçıl kullanıma yönelik bir mutabakat zaptı imzalandığını kaydetti.
Süreç kapsamında kaydedilen somut adımlar şöyle sıralandı:
- 16 Ağustos’ta Deyrizor nükleer sahasının kapıları açıldı; UAEA Genel Direktörü Grossi yaklaşık 20 yıl sonra alana giren ilk üst düzey yetkili oldu.
- Beton yapılar altına gömülen reaktör kalıntıları gün yüzüne çıkarıldı ve 2011’den beri talep edilen tasarım ve envanter raporları Ajansa teslim edildi.
- Tesiste bulunan 73 ton doğal uranyum, Suriye’de güvenli şekilde muhafaza edilmek kaydıyla Ajans denetimi ve güvencesi altına alındı.
Barışçıl nükleer enerji ve bölgesel güvenlik çağrısı
Ortadoğu’nun kitle imha ve nükleer silahlardan arındırılması çağrısını yineleyen Şeybani, bölgedeki tüm tesislerin istisnasız denetime tabi tutulması gerektiğini belirtti. İsrail’in Suriye egemenliğine yönelik ihlallerine de tepki gösteren Bakan, uluslararası toplumu 1974 Kuvvetlerin Ayrıştırılması Anlaşması’na uyulması için diplomatik baskı kurmaya çağırdı.
Şeybani, UAEA ile varılan yol haritasının artık barışçıl ve kalkınma odaklı hedeflere yöneleceğini ifade etti:
- Kanser tedavisine yönelik nükleer tıp altyapısının onarılması,
- Kuraklıkla mücadele için izotop teknolojisiyle yer altı sularının yönetilmesi,
- Tarımsal kalkınma, bilimsel araştırmalar, elektrik üretimi ve radyasyon güvenliğinin artırılması.
Suriye’nin Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT) kapsamındaki haklarını geri kazandığını belirten Dışişleri Bakanı, tüm uluslararası ortakları iş birliği için Şam’a davet etti.
