Irak’ta 2003 yılındaki işgalle başlayan, 2011’de ilk çekilmeyle kesintiye uğrayan ve 2014’te DEAŞ ile mücadele kapsamında yeniden şekillenen ABD askeri varlığı tarihi bir dönüm noktasına ulaştı. ABD öncülüğündeki uluslararası koalisyonun misyonunun resmen sona ermesiyle birlikte Amerikan askerleri Irak’taki son askeri üsten de ayrılıyor.
Irak hükümeti çekilmeyi “Egemenlik Günleri” adıyla 4 günlük resmi tatil ilan ederek kutlarken, Başbakanlık Ofisi 1 Ekim tarihini “Irak devletinin geleceğinde yeni bir günün başlangıcı” olarak nitelendirdi.
Çekilme süreci nasıl tamamlandı?
İki ülke arasında 27 Eylül 2024’te imzalanan mutabakat çerçevesinde yürütülen kademeli çekilme takvimi iki aşamada planlanmıştı. Irak federal bölgelerindeki askeri varlığın sona erdirilmesini içeren ilk aşama kapsamında Ayn el-Esed Hava Üssü ile Ortak Harekât Komutanlığı karargâhları Ocak 2026’da tamamen tahliye edilmişti.
Geriye kalan lojistik operasyonlar Erbil merkezli yürütülürken, Associated Press’in aktardığı bilgilere göre Erbil’de kalan son askeri unsurlar Ürdün ve bölgedeki diğer ülkelere kaydırıldı. Böylece 2007 yılında 170 bini aşan, son yıllarda ise 2 bin 500 civarına inen ABD askeri varlığı tamamen üslerden çekilmiş oldu.
Savunma sistemleri ayrılıyor, hava sahası tartışması sürüyor
Çekilmeyle birlikte bölgedeki askeri teçhizat ve hava savunma bataryaları da ülkeden çıkarılıyor. Özellikle Erbil’deki Patriot gibi hava savunma sistemlerinin varlığı, gerilim dönemlerinde balistik füze ve insansız hava araçlarının engellenmesinde kritik rol oynamıştı. Bölgesel yetkililer istihbarat, lojistik ve İHA gözetleme desteğinin sona ermesinden endişe duyduklarını ifade ediyor.
Buna karşın Irak Hava Kuvvetleri Komutanı Korgeneral Halid et-Temimi, 2026 başından bu yana hiçbir koalisyon unsurunun operasyon yürütmediğini, yerli İHA’ların keşif uçuşlarını başarıyla sürdürdüğünü ve F-16 filosunun bakımının Iraklı mühendisler tarafından yapıldığını açıkladı.
Irak Silahlı Kuvvetler Sözcüsü Sabah en-Numan ise hava savunma açığını kapatmak adına Güney Kore, Türkiye ve ABD’den yeni modern savunma sistemleri tedarik etmeye hazırlandıklarını ve tüm Irak hava sahasını kapsayacak savunma kalkanı kurulacağını belirtti.
DEAŞ ve silahlı gruplar dengesi
Birleşmiş Milletler raporları terör örgütü DEAŞ’ın operasyonel gücünün en zayıf seviyesinde olduğunu belirtse de güvenlik birimleri uyuyan hücrelerin çekilme sürecini fırsata çevirme riskine karşı tetikte bekliyor.
Siyasi cephede ise Şii milis gruplar çekilmeyi “tarihi bir zafer” olarak selamlarken, hükümetin daha önce planladığı silahların devlet kontrolüne alınması sürecinin Haziran 2027’ye ertelenmesi ve grupların silah bırakmayı reddetmesi ülkedeki iç güvenlik dengelerinin kırılganlığını koruduğunu gösteriyor.
İlişkiler bitmiyor, şekil değiştiriyor
Askerlerin üslerden çekilmesi Washington ile Bağdat arasındaki güvenlik köprülerinin tamamen atıldığı anlamına gelmiyor:
- İkili ortaklık: 2024 mutabakatı doğrultusunda askeri misyon, klasik uluslararası koalisyondan iki ülke arasındaki “ikili güvenlik ortaklığı” modeline evriliyor.
- Eğitim ve tedarik: ABD askeri uzmanları irtibat subayları, modernizasyon, eğitim programları ve silah tedariki alanlarında Irak ordusuna destek vermeye devam edecek.
- Egemen karar mekanizması: Bağdat Güvenlik Medya Ağı, iş birliğinin Irak’ın tam egemenliğine ve bağımsız kararlarına saygı esasına dayalı olarak sürdürüleceğini vurguluyor.
