Filistinli direniş gruplarının İsrail işgaline karşı tünelleri stratejik bir savunma ve harekât aracı olarak kullanması, son yıllara ait bir askeri yenilik değil. Gazze Şeridi’nde yeraltının kontrolü ve gizli sığınak inşası, kökleri 1960’ların sonuna uzanan yarım asırlık bir askeri doktrine dayanıyor.
1967 yılındaki Altı Gün Savaşı’nın (Nekse) ardından 1971 yılına kadar geçen süreçte, Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) çatısı altında toplanan fedai grupları, Gazze genelinde tarım arazilerinin ve portakal bahçelerinin altına gizlenmiş geniş bir yeraltı sığınak ve tünel ağı inşa ederek gizli operasyonlar yürüttü. “Gazze.. Anlatılmamış Bir Hikaye” adlı belgesel serisinin “Bir Halkın Tarihi” başlıklı ilk bölümünde, dönemin fedailerinin bu gizli geçitleri işgal ordusuna karşı baskın ve manevra alanı olarak kullandığı detaylarıyla belgelendi.
“Yeraltı, Filistin’in işgal edilmeyen tek özgür parçasıydı”
Londra merkezli araştırma ajansı Forensic Architecture Direktörü Eyal Weizman, belgeselde yaptığı değerlendirmede Gazze’deki mekânsal mücadeleye dikkat çekti. İsrail ordusunun hava sahasını ve karayı mutlak biçimde denetim altına aldığı bir dönemde Filistinlilerin yeraltında kendi kontrol alanlarını kurduğunu vurgulayan Weizman, çarpıcı bir tespitte bulundu:
“Yeraltı, Filistin’in İsrail tarafından işgal edilemeyen tek bölgesiydi. Orası, Filistin’in tek özgür parçasıydı.”
Dönemin Filistin lideri Yaser Arafat’ın, Birleşmiş Milletler’in 1948’den beri süren sürgün ve işgale karşı sessiz kalması üzerine silahlı mücadeleyi tek kurtuluş yolu olarak ilan etmesi, Gazze’deki yeraltı tahkimatlarının da temel stratejisini oluşturmuştu. Gazzeli bağımsız gazeteci Ebu Bekir Beşir de çocukluk yıllarında yüzleri puşili fedailerin sokak aralarından bu tünel ağlarına çekilerek işgal askerlerini atlattığı anları hatırladığını aktardı.
