Irak hükümeti, ABD’nin İran sivil havacılık sektörünü hedef alan son yaptırımlarının ülke ekonomisine ve seyahat trafiğine verdiği zararı hafifletmek amacıyla diplomasi trafiği başlattı. Bağdat yönetimi, özellikle inanç turizmi, eğitim ve sağlık gerekçeleriyle seyahat eden sivillerin mağduriyetini önlemek için bazı havalimanlarının yaptırımlardan muaf tutulmasını talep ediyor.
Bağdat doğrudan temas yürütüyor, parlamentodan tepki var
Irak Başbakanlığı Basın Ofisi tarafından yapılan açıklamada, kısıtlamaların Irak genelindeki hava ulaşımı, yer hizmetleri ve dini turizm sektörlerinde yarattığı olumsuz etkileri sınırlandırmak için ABD tarafıyla doğrudan müzakere yürütüldüğü kaydedildi. Açıklamada; tedavi, eğitim ve kutsal mekân ziyaretleri gibi sivil amaçlı uçuşların devam edebilmesi adına belirli havalimanları için istisna talep edildiği aktarıldı.
Hükümetin bu girişimine parlamentodan da destek geldi. Irak Meclis Başkan Yardımcısı Muhsin el-Mendelavi, İran sivil uçuşlarının Irak meydanlarına inişinin fiilen engellenmesini “aceleci ve etüt edilmemiş” bir adım olarak nitelendirerek, karardan geri adım atılmaması durumunda meclisin olağanüstü toplanabileceğini bildirdi.
Yaptırımların kapsamı ve yer hizmetlerindeki çekinceler
Krizin fitili, ABD Hazine Bakanlığı’nın 8 Eylül’de İran havacılık sektörüne bağlı 36 kuruluşu hedef alan ve aktif tüm İran havayolu şirketlerini kapsayan yaptırım kararıyla ateşlendi. Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi’nin (OFAC) daha önce izin verilen bazı işlemleri sonlandırması için tanıdığı geçici lisans süresi 23 Eylül itibarıyla sona erdi.
Washington, Irak havalimanlarını doğrudan uçuşa kapatmamış olsa da yaptırımlar hizmet sağlayıcılarını hedef aldı. Irak resmi haber ajansının aktardığına göre, havalimanlarında faaliyet gösteren uluslararası ve yerel yer hizmetleri şirketleri, ABD’nin ikincil yaptırımlarına maruz kalma endişesiyle İran uçaklarına yakıt ve teknik yer hizmeti vermeyi durdurdu. Bu durum fiilen uçuşların iptal olmasına yol açtı.
Milyonlarca ziyaretçi ve inanç turizminin ekonomik boyutu
İki ülke arasındaki yolcu hareketliliği, Irak ekonomisinde konaklama, yeme-içme, perakende ve şehir içi taşımacılık alanlarında devasa bir pazar oluşturuyor. Necef, Kerbela ve Bağdat şehirleri bu ekonomik zincirin merkezinde yer alıyor. 2026 yılı Erbain anma törenleri verileri tablonun büyüklüğünü gözler önüne seriyor:
- Yabancı ziyaretçi akını: Irak Silahlı Kuvvetleri bünyesindeki Erbain Koordinasyon Merkezi, Muharrem ayının başından itibaren 2,1 milyonu aşkın yabancı ziyaretçinin ülkeye giriş yaptığını açıkladı.
- Küresel katılım: Mukaddes Hz. Hüseyin Türbesi yönetimi ise 172’den fazla ülkeden gelen 5 milyonu aşkın yabancı dahil olmak üzere toplam ziyaretçi sayısının yaklaşık 20 milyona ulaştığını bildirdi.
Bu yolcuların önemli bir kısmı hava yoluyla intikal ederken, uçuşların aksaması doğrudan hizmet gelirlerinde düşüşe neden oluyor.
Necef Havalimanı doğrudan etkilendi
Dini turizmin ana kapısı konumundaki Necef Havalimanı, yaptırımların getirdiği kısıtlamalardan en çok etkilenen merkez oldu. Havalimanı istatistiklerine göre yalnızca Muharrem ayının ilk döneminde 187 uçuşla 32 binden fazla yolcuya hizmet verildi. Irak genelinde haziran ayında gerçekleşen 6 bin 658 sivil uçuşun yüzde 15’ini tek başına sırtlayan Necef, İran Air ve Meraj Airlines gibi şirketlerin sefer iptalleriyle ciddi bir gelir kaybıyla karşı karşıya kaldı.
Trafik kara sınır kapılarına kayıyor
Uçuşların durması iki ülke arasındaki geçişleri tamamen kesmese de seyahat yükünü kara yolu sınır kapılarına yönlendiriyor. Münziriyye gibi ana sınır kapılarından saatte 2 bin kişinin geçişi sağlanabilse de kara yoluna kayış seyahat süresini ve maliyetini ciddi oranda artırıyor. Bu durum özellikle yaşlılar, hastalar ve öğrenciler açısından zorluk oluştururken; harcamaların havacılık sektöründen uzaklaşmasına yol açıyor. Bağdat, havalimanlarını küresel yaptırım riskine sokmadan bu ekonomik damarı açık tutacak formüller arıyor.
