Suriye genelinde kasım ayının ilk haftasından itibaren kış soğuklarının bastırmasıyla birlikte elektrik kesinti süreleri yeniden uzun saatlere ulaştı. Halep’te 6 saat kesintiye karşılık yalnızca 2 saat elektrik verilebilirken, altyapısı büyük ölçüde tahrip olan Haseke gibi kuzeydoğu bölgelerinde günlük kesintiler 15 saati aşıyor. Suriye Elektrik Şirketi, Halep, Tişrin ve Zara termik santrallerinde yürütülen bakım ve rehabilitasyon çalışmaları nedeniyle üretim kapasitesini artırmaya çalıştıklarını duyursa da uzmanlar krizin hem yapısal hem de jeopolitik boyutlarına dikkat çekiyor.
Santral arızaları ve yakıt tedarikindeki darboğaz
Suriye Elektrik Şirketi Halkla İlişkiler ve Medya Dairesi Başkanı Ala es-Sevda, kesintilerin artmasında Şam kırsalındaki Tişrin Termik Santrali’nin devre dışı kalmasının ve çeşitli santrallerdeki bakım çalışmalarının etkili olduğunu açıkladı. Küresel ölçekte yükselen fuel-oil fiyatları, Türkiye üzerinden gelen Azerbaycan gazındaki miktar düşüşü ve kış mevsimiyle birlikte elektrikli ısıtıcı kullanımının artmasıyla şebekeye binen aşırı yük, trafolarda sık sık arızalara yol açıyor.
6 bin 500 megavatlık talebe karşılık sınırlı üretim
İbla Özel Üniversitesi Ekonomi Profesörü Dr. Hasan Hazzuri, Suriye’deki elektrik krizinin geçici bir arızadan ziyade derin bir yapısal tıkanıklığa dönüştüğünü belirtiyor. Ülkedeki temel elektrik talebinin yaklaşık 6 bin 500 megavat seviyesinde olmasına rağmen fiili üretimin 1.500 ila 2.200 megavat aralığında kaldığını vurgulayan Hazzuri, krizin üç temel sacayağını şöyle özetliyor:
- Yakıta mutlak bağımlılık: Üretimin yaklaşık yüzde 90’ının doğalgaz ve fuel-oil ile çalışan termik santrallere dayanması, sistemi her türlü tedarik dalgalanmasına karşı kırılgan hale getiriyor.
- Yıpranmış iletim hatları: Elektrik altyapısının yaklaşık üçte ikisinin savaş yıllarında tahrip olması ve teknik kayıpların yüksekliği, mevcut enerjinin dağıtımını zorlaştırıyor. Altyapının onarımı için 5 milyar dolardan fazla kaynağa ihtiyaç duyuluyor.
- Kronik finansman açığı: Yıllarca maliyetinin altında yapılan satışlar nedeniyle kurumların bakım ve yenileme kapasitesi tükendi. Hükümet, bu açığı kapatmak amacıyla Kasım 2025 itibarıyla konut, sanayi ve kamu aboneleri için kademeli zam uygulamasına geçti.
Hürmüz Boğazı krizi ve bölgesel bağlantılar
Enerji ekonomisi araştırmacısı Esad el-Uşi ise Suriye’deki enerji darboğazının bölgesel jeopolitik gelişmelerden doğrudan etkilendiğine dikkat çekiyor. Katar Kalkınma Fonu’nun bugüne kadar 760 milyon doları aşan desteğiyle Azerbaycan gazının Türkiye üzerinden Suriye’ye ulaştırılması ve Ürdün üzerinden gelen Arap Gaz Boru Hattı anlaşmaları şebekeye nefes aldırsa da Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin aksaması Akabe Limanı’na sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) ulaşımını zorlaştırıyor.
Krizin aşılması için iki aşamalı çözüm planı
Uzmanlar, Suriye’de elektrik krizinin hafifletilmesi için kısa ve orta vadeli iki paralel hattın devreye alınması gerektiğini vurguluyor:
- Acil müdahale ve bölgesel enterkonneksiyon: Önümüzdeki aylarda 500 megavat kapasiteli Halep-Birecik (Türkiye) elektrik bağlantı hattının devreye girmesi, Ürdün üzerinden elektrik iletiminin artırılması ve Deyr Ali ile Cender santrallerindeki türbinlerin onarılmasıyla kesintilerin kademeli olarak azaltılması hedefleniyor. Suudi Arabistan Kalkınma Fonu ile imzalanan 90 milyon dolarlık kredi anlaşmasıyla Halep Termik Santrali’nin rehabilitasyonu da bu kapsamda yürütülüyor.
- Orta vadeli dev yatırımlar: Bir buçuk ila üç yıllık süreçte uluslararası ve bölgesel konsorsiyumların katılımıyla binlerce megavat kapasiteli yeni doğalgaz ve güneş enerjisi santrallerinin inşa edilmesi ve Zeyzun gibi stratejik santrallerin yeniden ayağa kaldırılmasıyla üretim açığının kalıcı olarak kapatılması planlanıyor.
