Yıllardır süren iç savaş, ekonomik çöküş ve istikrarsızlığın pençesindeki Yemen’de, tıbbi amaçlarla üretilen sinir ağrısı ilacı pregabalin (yerel adıyla “el-Bicbic”), yasa dışı ticaretin ve uyuşturucu krizinin yeni merkez üssü haline geldi. Emniyet birimleri, gümrük muhafaza ekipleri ve yargı kayıtları; ülkeye milyonlarca kapsülün sokulduğunu, yasa dışı ağların bu ilacı yüksek kâr marjlarıyla piyasaya sürdüğünü ve bağımlılık vakalarının tehlikeli boyutlara ulaştığını belgeliyor.
Normal şartlarda nöropatik ağrıların tedavisi ve epilepsi nöbetlerinin kontrolü için reçete edilen pregabalin, kontrolsüz ve yüksek dozlarda kullanıldığında merkezi sinir sisteminde ciddi fizyolojik ve psikolojik bağımlılığa yol açıyor.
Reçeteli tedaviden ölümcül bağımlılığa
Uzmanlar, ilacın keyif verici madde arayışıyla ya da ağır yaşam koşullarından kaçmak amacıyla kullanılmasının hızla tolerans geliştirdiğini belirtiyor. Kişinin aynı etkiyi alabilmesi için dozu sürekli artırması gerekirken, ilacın kesilmesi durumunda yoğun anksiyete, uyku bozukluğu, titreme ve ağır krizler baş gösteriyor.
Madde kullanımının özellikle Şabu (metamfetamin) ve captagon gibi uyarıcı maddelerin yarattığı ajitasyon ve uykusuzluğu bastırmak amacıyla yaygınlaştığına dikkat çekiliyor. Sağlık otoriteleri, pregabalinin sakinleştiriciler veya opioid türevleriyle birlikte alınmasının solunum durması, bilinç kaybı ve ani ölüm riskini katladığı uyarısında bulunuyor. Klinik gözlemler, bağımlılığın özellikle 16-32 yaş aralığındaki genç nüfusta hızla tırmandığını gösteriyor.
Kaçakçılık rotaları ve liman baskınları
Yemen gümrük ve güvenlik birimleri, son iki yıl içinde kara sınırlarında, sahil şeridinde ve iç kontrol noktalarında on milyonlarca kapsül pregabalin ele geçirdi. Yapılan operasyonlarda en dikkat çeken detay ise sevkiyatların önemli bir bölümünün Hindistan menşeili ticari markalar taşıması ve sıvılaştırılmış gaz tankerleri ya da soğuk hava araçlarının gizli bölmelerine saklanması oldu.
Güvenlik güçlerinin paylaştığı verilere göre:
- Umman sınırındaki el-Mehra vilayetinde ve Aden girişlerindeki kontrol noktalarında yüz binlerce kapsül taşıyan sevkiyatlar durduruldu.
- Taiz ve Muha açıklarında deniz yoluyla transfer edilmeye çalışılan yaklaşık 5 milyon kapsül ele geçirilerek imha edildi.
- Ülkenin farklı vilayetlerinde emniyet birimlerinin imha ettiği toplam kapsül sayısı yalnızca son iki yılda onlarca milyonu aştı.
İstihbarat raporları, Yemen’in hem iç tüketim için bir pazar haline geldiğini hem de Afrika Boynuzu üzerinden Körfez ülkelerine yönelik bir transit geçiş güzergahı olarak kullanıldığını ortaya koyuyor.
Yasal boşluklar, silahlı baskınlar ve denetim krizi
Yemen Sağlık Bakanlığı, ilacın kontrolsüz satışını önlemek amacıyla pregabalini denetime tabi maddeler listesine alarak yasal zemini güçlendirdi. Ancak sahada denetim mekanizmaları doğrudan silahlı tehditlerle karşı karşıya kalıyor. Denetçilerin kaçak ilaçlara el koyduğu merkezlerin silahlı gruplarca basıldığı, personelin rehin alındığı ve yakalanan malların zorla kaçırıldığı olaylar yaşanıyor.
Öte yandan Narkotik Suçlarla Mücadele Dairesi yetkilileri, kurumun merkezi bütçeden neredeyse hiç pay alamadığını, ekipman ve lojistik eksikliklerinin kaçakçılık şebekeleriyle mücadeleyi zayıflattığını ifade ediyor.
Rehabilitasyon merkezlerinin yetersizliği
Milyonlarca kapsülün sokaklarda dolaştığı ülkede, bağımlılıktan kurtulmak isteyenler için tedavi imkanları son derece kısıtlı. Devlet bünyesindeki psikiyatri ve bağımlılık klinikleri yetersiz yatak kapasitesiyle hizmet verirken, özel merkezlerin talep ettiği yüksek ücretler yoksulluk altındaki ailelerin tedaviye erişimini imkansız kılıyor. Bu durum, binlerce kişiyi kaçak satıcıların ve giderek derinleşen bağımlılık döngüsünün insafına terk ediyor.
