İngiltere’nin başkenti Londra’daki ünlü müzayede evi Christie’s, 14. yüzyılın başlarına tarihlenen ve İslam el yazması sanatının başyapıtları arasında gösterilen 700 yıllık nadide bir Kur’an-ı Kerim sayfasını satışa sunmaya hazırlanıyor. 12 Kasım’da düzenlenecek “İslam ve Hint Sanatları” müzayedesinde sergilenecek esere, 50 bin ile 70 bin sterlin (yaklaşık 66 bin 300 ila 93 bin dolar) arasında tahmini değer biçildi.
Hümeze Suresi’nin ilk üç ayetinin yer aldığı sayfa; 57,7 santimetre uzunluğu ve 42,6 santimetrelik genişliğiyle, o dönemin anıtsal Bağdat mushaflarına özgü görkemli boyutlarıyla dikkat çekiyor. Dört satır halinde muhakkak hat ile kaleme alınan ayet metinleri altın, gümüş ve siyah cetvellerle çevrelenirken; sure başı tezhibinde siyah kufi hat ve arabesk motiflerin iç içe geçtiği zengin süslemeler yer alıyor.
İlhanlı Bağdat’ının ünlü müzehhibi: İbn Aybek
Christie’s uzmanları, eserin tezhip ve tezyinatını İlhanlılar döneminde (1256-1335) Bağdat’ta faaliyet gösteren dönemin en seçkin sanatçılarından Muhammed bin Aybek bin Abdullah’a atfediyor. Eserleri 1302 ile 1315 yılları arasına tarihlenen İbn Aybek, bizzat bir hattat olmaktan ziyade Kur’an sayfalarını altın ve canlı renklerle süsleyen usta bir müzehhip olarak biliniyor.
Sanat tarihçisi Sheila Blair’in “yüzeyi neredeyse cam pürüzsüzlüğüne ulaşana dek parlatılmış” sözleriyle tanımladığı özel kağıtlara işlenen bu eserler; Sultan Gazan Mahmud (1295-1304) ve Sultan Olcaytu (1304-1316) dönemlerinde saray himayesinde üretildi. Sayfadaki renk paletinde ve kıvrımlı motiflerde, İlhanlı dönemi tezhiplerinde sıkça rastlanan Çin sanatının izleri ve incelikli tezyinat teknikleri belirgin şekilde görülüyor.
Doha’daki “ikiz yaprak” ve hattatın gizemi
Christie’s kataloğunda paylaşılan detaylara göre, satışa sunulan yaprağın bir benzeri Katar’ın başkenti Doha’da bulunan İslam Eserleri Müzesi koleksiyonunda (Envanter No: MS.643) sergileniyor. Ölçüleri, sure başı kartuşu ve kenar madalyonu neredeyse birebir örtüşen bu iki sayfanın, zamanla parçalanarak dünyanın farklı koleksiyonlarına dağılan aynı anıtsal Bağdat mushafına ait olduğu tahmin ediliyor.
Tezhibin kime ait olduğu netlik kazanırken, ayetleri yazan hattatın kimliği ise gizemini koruyor. Hat uzmanı Muhammed Zekeriya, tezhibin kesin bir güvenle İbn Aybek atölyesine tarihlenebileceğini ancak muhakkak hattın klasik katı kurallarını tam olarak yansıtmadığını belirterek, metnin profesyonel bir başhattat yerine saray bürokrasisinden veya hanedan mensuplarından biri tarafından yazılmış olabileceğini değerlendiriyor. 1971’den bu yana Birleşik Krallık’ta özel bir koleksiyonda muhafaza edilen tarihi sayfa, 230’u aşkın nadide İslam eseriyle birlikte yeni sahibini bekliyor.
