Orta Doğu’da tırmanan askeri gerilim ve çatışmalar küresel enerji piyasalarını sarsarken, sanayi ve taşımacılığın temel yakıtı olan dizel krizin merkez üssüne yerleşti. Ham petrol fiyatlarının neredeyse iki katına ulaşan toptan dizel fiyatları, Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri pazarlarında varil başına 220 dolara, Asya’nın ticaret merkezi Singapur’da ise 200 dolara dayandı.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre küresel motorin ve gazyağı arzı yılın ikinci çeyreğinde günlük 1,5 milyon varil, üçüncü çeyreğinde ise 1,7 milyon varil gerileyerek sert bir daralma yaşadı. Özellikle Rusya ve Orta Doğu kaynaklı ortak dizel ihracatının günlük 1,3 milyon varil azalarak 820 bin varil seviyelerine kadar çekilmesi, küresel tedarik zincirlerinde alarm zillerinin çalmasına neden oldu.
ABD stokları dipte, pompa fiyatı tarihi rekor kırdı
Dünyanın en büyük enerji tüketicisi olan ABD’de rafinerilerin yüzde 97 gibi rekor bir kapasite kullanım oranına ulaşmasına ve günlük 5 milyon varil distile yakıt üretilmesine rağmen stok krizi aşılamıyor. ABD Enerji Enformasyon İdaresi (EIA) verileri, dizeli de kapsayan distile yakıt stoklarının son 5 yılın ortalamasının yüzde 13 altında seyrettiğini belgeledi.
Ülkede pompa satışlarında galon başına ortalama dizel fiyatı 6,30 dolara ulaşarak verilerin tutulmaya başlandığı 1994 yılından bu yana kaydedilen en yüksek nominal seviyeye çıktı. Taşımacılık şirketleri artan yakıt maliyetlerini navlun ücretlerine yansıtırken, tedarik krizinin enflasyonist dalgayı yeniden tetiklemesinden endişe ediliyor.
Hürmüz Boğazı ve rafineri açmazı
Dünya deniz yolu petrol ticaretinin yaklaşık dörtte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nda yaşanan lojistik aksaklıklar, günde 20 milyon varillik petrol ve petrol ürünü akışını doğrudan etkiliyor. Kpler Kıdemli Petrol Piyasaları Analisti George Shaw, Orta Doğu’daki rafineri kapasitelerinde yaşanan kayıplar ile Hürmüz’deki geçiş risklerinin birleşerek dizel açığını büyüttüğünü ifade etti.
Shaw, dizel yakıtın tarımdan sanayiye, ağır yük taşımacılığından inşaata kadar ikamesi neredeyse imkansız bir ürün olduğuna işaret ederek şu değerlendirmede bulundu:
- Tedarik Baskısı: Rafineri marjları yükselirken, krizin mali faturası artan ürün fiyatları ve navlun maliyetleri üzerinden doğrudan son tüketiciye yansıyor.
- Talep Daralması: Fiyat şokları Avrupa’da şimdiden dizel tüketiminde düşüşe yol açarken, sanayi üretiminde yavaşlama sinyalleri güçleniyor.
- Vergi Müdahaleleri: Almanya ve Fransa gibi büyük ekonomiler vatandaşların yükünü hafifletmek adına akaryakıtta vergi indirimlerini devreye sokmaya çalışıyor.
Ukrayna ve Rusya hattındaki enerji altyapılarına yönelik saldırılarla birleşen Orta Doğu krizi, piyasalardaki belirsizliği tırmandırırken; uzmanlar lojistik hatlar güvenceye alınmadığı sürece küresel gıda ve emtia fiyatlarında yeni bir pahalılık dalgasının kaçınılmaz olduğu uyarısında bulunuyor.
