Doğu Akdeniz’in yaklaşık 3 bin metreyi bulan derinliklerinde planlanan 1,9 milyar avroluk (yaklaşık 2,1 milyar dolar) “Büyük Deniz Bağlantısı” (Great Sea Interconnector) projesi, mühendislik hedeflerini aşarak Türkiye ile Yunanistan arasında kıta sahanlığı ve deniz yetki alanları krizini yeniden tetikledi. Kıbrıs Rum Kesimi’nin Avrupa elektrik şebekesine bağlanmasını ve ilerleyen aşamalarda İsrail’e kadar uzanmasını hedefleyen deniz altı kablo güzergahı, iki ülkenin üzerinde uzlaşamadığı deniz alanlarından geçmesi nedeniyle donanmaları karşı karşıya getirdi.
Temmuz 2024’te İtalyan araştırma gemisi Ievoli Relume’un Kaşot (Kasos) ve Kerpe (Karpathos) adaları güneyinde araştırma yaparken 5 Türk savaş gemisi tarafından engellenmesiyle başlayan gerilim, Fransız Nexans şirketinin Ekim 2026’da sismik ve taban tarama çalışmalarını yeniden başlatma girişimiyle sıcak hatta geri döndü.
Libya hamlesi ve çakışan haritalar
Kablo güzergahına yönelik teknik hazırlıklar sürerken, Akdeniz’in güneyinde yaşanan siyasi gelişmeler krizin zeminini genişletti. Libya Temsilciler Meclisi, 20 Ekim 2026’da Trablus hükümetinin 2019 yılında Türkiye ile imzaladığı Deniz Yetki Alanlarının Sınırlandırılmasına İlişkin Mutabakat Muhtırası’nı oy birliğiyle onaylayarak önceki ret kararlarını iptal etti. Ankara bu kararı meşruiyetin tescili olarak memnuniyetle karşılarken, Atina yönetimi adaların deniz yetki alanlarını yok saydığı gerekçesiyle onayı reddetti.
Atina, Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi’nin (UNCLOS) 121. maddesine dayanarak Girit ve çevre adaların anakara gibi kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge (MEB) oluşturduğunu savunuyor. Sözleşmeye taraf olmayan Türkiye ise hakkaniyet ilkesini (equity) temel alarak, Anadolu anakarasının karşısında yer alan küçük adaların kıta sahanlığını daraltamayacağını ve Türk kıyılarının açık denizlere çıkışını kapatamayacağını vurguluyor.
Deniz tabanında kablo döşeme ile kıta sahanlığı hakkı
Uluslararası hukukta kıta sahanlığındaki petrol ve doğal gaz gibi kaynakların işletilmesi kıyı devletinin münhasır yetkisine bırakılırken, UNCLOS’un 79. maddesi gereğince deniz altından kablo ve boru hattı geçirilmesi genel serbesti kapsamında değerlendiriliyor. Ancak kablo döşeme öncesinde icra edilen jeolojik taban taramaları, batimetri ölçümleri ve numune alımlarının “deniz bilimsel araştırması” sayılıp sayılmayacağı taraflar arasında temel hukuki uyuşmazlığı oluşturuyor.
Türkiye, kendi kıta sahanlığı olarak tescil ettiği koordinatlarda yürütülecek araştırma faaliyetlerinin önceden izne bağlanması gerektiğini savunurken, Yunanistan bu faaliyetlerin kendi adalarının yetki alanında kaldığını belirterek yabancı gemilere kendi makamları üzerinden izin veriyor. Fransız Nexans şirketi Türk makamlarıyla temas kurulduğu yönündeki iddiaları yalanlayarak izinlerin Yunanistan ve Kıbrıs Rum Kesimi üzerinden alındığını vurgularken, Atina’nın sadece bir seyir duyurusu (Navtex) mu yapacağı yoksa fiili koordinasyona mı gideceği belirsizliğini koruyor.
Maliyet tırmanıyor, takvim 2031’e sarktı
Denizdeki jeopolitik tıkanıklık projenin mali ve idari takvimini de doğrudan vurdu. Kıbrıs Enerji Düzenleme Kurumu (CERA) verilerine göre, saha araştırmalarının yalnızca yüzde 60’ı tamamlanabildi; kalan kritik bölüm ise güvenlik riskleri nedeniyle askıda bulunuyor. Daha önce 1,9 milyar avro olarak açıklanan bütçenin güzergah değişiklikleri ve gecikmeler nedeniyle yukarı yönlü revize edilmesi gündeme gelirken, projenin devreye alınma tarihi Ocak 2031’e ertelendi.
Avrupa Birliği’nin 657 milyon avroluk hibe desteği sağladığı ve Fransız sermayeli Meridiam grubunun çoğunluk hissesini devraldığı proje; Washington’ın arz güvenliği ve diplomatik diyalog çağrılarına rağmen Ankara-Atina hattındaki temel sınır uzlaşmazlığının kilitlendiği ana merkez olmaya devam ediyor.
