Mısır lirasının ABD doları karşısında hızla değer kaybetmesi ve kurun 56 lira seviyesine dayanarak tarihi dip seviyeyi görmesi, Kahire yönetimini derinleşen bir finansal baskıyla karşı karşıya bıraktı. Bölgedeki jeopolitik gerilimler, küresel faiz beklentileri ve artan enerji faturası, ülke ekonomisinde dış borç ödemelerinden enflasyona kadar geniş bir alanda riskleri artırıyor.
Mısır Merkez Bankası Başkanı Hasan Abdullah, dövizdeki yükselişin serbest piyasadaki arz ve talep dinamiklerinden kaynaklandığını belirterek, uyguladıkları esnek kur rejiminin dış şoklara karşı “ilk savunma hattı” işlevi gördüğünü vurguladı.
Dolar talebini tırmandıran yapısal ve güncel faktörler
Mısır ekonomisinde döviz talebinin yüksek seyretmesinin temelinde, kronik hale gelen dış ticaret açığı ve yoğun borç geri ödeme takvimi yatıyor. Yıllık 83 milyar doları aşan ithalat faturasına karşılık ihracatın 49 milyar dolar seviyesinde kalması, yaklaşık 34 milyar dolarlık bir ticaret açığı oluşturuyor. Bunun yanı sıra ülkenin önündeki bir yıllık süreçte vadesi gelen 62,8 milyar dolarlık dış borç ana para ve faiz yükümlülüğü, döviz üzerindeki baskıyı sürekli canlı tutuyor.
Yurt dışındaki Mısırlıların yıllık 47 milyar doları aşan işçi dövizi transferleri döviz arzını desteklese de son dönemde üst üste gelen yeni kriz dinamikleri piyasadaki dengeleri bozdu.
Sıcak para çıkışı ve riskten kaçış dalgası
Ekonomi uzmanlarına göre kurdaki sıçramanın en belirleyici nedenlerinden biri, Orta Doğu’daki çatışma risklerinin tırmanmasıyla birlikte hedge fonların ve kısa vadeli yabancı sermayenin tahvil piyasasından hızla çıkması oldu. Jeopolitik belirsizliklerin artması üzerine risk primini yükselten yabancı yatırımcıların Mısır devlet tahvillerinden çıkış yaparak dolara yönelmesi, piyasada ani bir talep patlaması yarattı.
Amerikan Merkez Bankası’nın (Fed) faiz adımları ve küresel düzeyde faizlerin yüksek kalacağı beklentisi de gelişmekte olan piyasalardan fon çıkışını hızlandıran diğer bir unsur olarak öne çıkıyor.
Enerji faturasının bütçeye getirdiği ağır yük
Bölgesel gerilimlerin küresel enerji piyasalarına yansıması, Kahire’nin bütçe hesaplarını doğrudan sarstı. Mısır kamu bütçesinde petrolün varil fiyatı 75 dolar baz alınarak planlanmışken, fiyatların 110 dolar eşiğini aşması hükümetin enerji sübvansiyonları ve ithalat için ihtiyaç duyduğu aylık döviz miktarını katladı.
Buna ek olarak yıl sonunun yaklaşmasıyla birlikte yabancı şirketlerin kâr transferi talepleri ve ramazan ayı öncesinde tüccarların ithalat bağlantılarını erkene çekmesi, döviz piyasasındaki likidite sıkışıklığını daha da belirginleştirdi.
Kur artışının ekonomiye ve vatandaşa yansımaları
Mısır lirasındaki erimenin kısa ve orta vadede ekonomik göstergeler üzerinde çok boyutlu sonuçlar doğurması bekleniyor:
- Enflasyon dalgası ve alım gücü kaybı: Tüketim mallarında ve sanayi girdilerinde yüksek oranda dışa bağımlı olan ülkede, dövizdeki sıçrama temel gıda ve tüketim maddelerinin fiyatlarına doğrudan yansıyarak vatandaşın alım gücünü eritiyor.
- Bütçe açığı ve borç stoku: Kamu bütçesindeki dış borç ödemelerinin yerel para birimi cinsinden karşılığı büyürken, bütçe açığının genişlemesi kamu yatırımlarının kısılmasına yol açıyor.
- Dolarizasyon ve altına hücum: Yerel paraya güvenin azalması, tasarruf sahiplerini döviz ve altına yönlendirerek piyasada “yastık altı” birikim eğilimini artırıyor, bu durum üretim ve reel sektöre aktarılabilecek fonları sınırlandırıyor.
Ekonomistler, Mısır lirasındaki kan kaybının durdurulabilmesi için jeopolitik tansiyonun düşmesinin yanı sıra, ithalat faturasını hafifletecek ve döviz kazandırıcı yapısal reformların gecikmeksizin devreye alınması gerektiğinin altını çiziyor.
