Birleşmiş Milletler (BM) İnsan Hakları Yüksek Komiserliği, işgal altındaki Batı Şeria’da kurulan ve uluslararası hukuka göre yasa dışı kabul edilen Yahudi yerleşim birimleriyle bağlantılı faaliyet gösteren şirketler veri tabanına 61 yeni işletme ekledi. Yapılan son güncellemeyle birlikte listedeki toplam şirket sayısı 214’e yükseldi.
Söz konusu veri tabanına dahil edilmek; Batı Şeria’daki yerleşim genişlemesini durdurmak amacıyla şirketleri küresel boykot, yatırımların geri çekilmesi ve kurumsal baskılarla karşı karşıya bırakabiliyor. İlk kez 2020 yılında yayımlanan liste; ağırlıklı olarak İsrail merkezli şirketlerden oluşmakla birlikte Fransa, Almanya, Çin ve ABD dahil olmak üzere 10 farklı ülkeden uluslararası ticari işletmeleri de kapsıyor.
Listeye eklenen ve çıkarılan şirketler
Son güncellemeyle veri tabanına dahil edilen şirketler arasında; Çin merkezli Syngenta grubuna bağlı İsrailli tarım ilacı üreticisi Adama, İsrail merkezli gayrimenkul yatırım şirketi Aloni Hetz ve İspanyol lojistik firması Salvat Logistica yer aldı. Yeni firmalar; Expedia ve Airbnb gibi daha önce listeye alınmış küresel rezervasyon ve turizm devlerinin arasına katıldı.
BM değerlendirmesine tabi tutulan yaklaşık 60 şirketin ise Filistin halkının kendi kaderini tayin hakkını doğrudan ihlal eden faaliyet kriterlerini tam olarak karşılamadığı gerekçesiyle şimdilik listeye dahil edilmediği belirtildi.
Buna karşılık, yasa dışı yerleşimlerle ticari bağlarını kestiklerini kanıtlayan bazı şirketler listeden çıkarıldı. İngiltere merkezli çevrim içi seyahat acentesi Opodo ile İspanyol eDreams, yerleşim birimlerindeki konaklama ilanlarını tamamen engellediklerini bildirmelerinin ardından BM yetkililerince listeden düşürüldü.
İsrail’in BM Daimi Temsilciliği ise karara sert tepki göstererek mekanizmayı “İsrail karşıtı önyargılı bir organın kurduğu çarpık bir sistem” ve “siyasi bir zulüm aracı” olarak niteledi.
Hangi faaliyetler kara listeye girme nedeni?
BM İnsan Hakları Konseyi’nin 2016 ve 2023 yıllarında aldığı kararlar doğrultusunda oluşturulan ve her yıl güncellenmesi zorunlu kılınan veri tabanı, bağımsız soruşturma misyonunun belirlediği 10 temel kritere dayanıyor:
- Yerleşimlerin, ayrım duvarının ve altyapının inşası veya genişletilmesine yardımcı olan ekipman tedariki.
- Yerleşimler, kontrol noktaları ve ayrım duvarı için gözetleme, izleme ve kimlik tespit sistemlerinin sağlanması.
- Filistinlilerin evlerinin yıkılmasında ve tarım arazilerinin tahrip edilmesinde kullanılan iş makinelerinin temini.
- Yerleşimlerde faaliyet gösteren tesislere güvenlik hizmeti ve donanımı sunulması.
- Yerleşimlerin sürdürülmesine destek sağlayan altyapı ve ulaşım hizmetleri.
- Yerleşimlerin geliştirilmesi, konut kredileri ve ticari genişlemeye yönelik finans ve bankacılık operasyonları.
- Su ve arazi gibi Filistin’e ait doğal kaynakların ticari amaçla sömürülmesi.
- Filistin köylerine atık dökülmesi veya çevre kirliliği taşınması.
- Kısıtlayıcı uygulamalarla Filistin yerel pazar ve ekonomisinin zarara uğratılması.
- Yerleşimcilerin kâr ve yatırımlarını yerleşimleri büyütmek için kullanması.
2020 yılında 112 şirketle açılan veri tabanı; 2025’te 158’e, İnsan Hakları Konseyi’nin 63. oturumu kapsamında sunulan bu son güncellemeyle ise 214’e ulaştı. Karar, yerleşimci şiddetinin arttığı ve İngiltere, Fransa ile Kanada’nın yasa dışı yerleşim yerlerinden ithal edilen ürünlere ambargo uyguladığı bir dönemde açıklandı.
