Rusya Uluslararası İlişkiler Konseyi (RIAC) platformunda yayımlanan kapsamlı bir analiz, Washington’ın Tahran ile imzaladığı taahhütleri bozma sürecini masaya yatırarak Moskova’nın çıkaracağı stratejik dersleri ortaya koydu. Pyatigorsk Devlet Üniversitesi araştırmacısı Mark Mikhailov, ABD’nin İran’a verdiği ve kısa sürede çiğnediği yazılı sözler ile Rusya’ya uygulanan yaptırımların kaldırılmasını Kongre onayına bağlayan Lindsey Graham Yasası’nı karşılaştırdı.
Mikhailov, 17 Haziran 2026 tarihinde ABD ve İran liderlerince dijital ortamda imzalanan İslamabad Mutabakatı’nın askeri harekatların durdurulması, deniz ablukasının 30 gün içinde kaldırılması ve 60 gün içinde yaptırımların esnetilmesini öngördüğünü hatırlattı. Ancak 18 Haziran’da kalkan ablukanın, Umman açıklarında kime ait olduğu netleşmeyen bir ticari gemi saldırısı bahane edilerek 27 Haziran’da hava harekatlarıyla delindiğini ve 7 Temmuz’da Donald Trump tarafından tamamen feshedildiğini belirtti.
Graham Yasası ve Kongre engeli: Anlaşma artık Beyaz Saray’la bitmiyor
İran deneyiminin mevcut ABD yönetimiyle yapılan yazılı anlaşmaların dahi güvence taşımadığını kanıtladığını savunan Mikhailov, 18 Eylül 2026’da yürürlüğe giren Graham Yasası ile Rusya bağlamında çok daha katı bir hukuki mimari kurulduğunu vurguladı.
Yasanın 117. maddesi uyarınca ABD Başkanı, Rusya’ya yönelik yaptırımları tek başına kaldıramıyor:
- Yaptırımların esnetilmesi, öncelikle Ukrayna hükümetinin resmi olarak onayladığı nihai bir barış anlaşmasının imzalanmasına bağlandı.
- Süreç, ABD Kongresi’nin vetosuna ve denetimine tabi kılındı.
- Rus petrolü satın alan üçüncü ülkelere ise faaliyetlerini tamamen sonlandırma ve bir daha tekrarlamayacaklarına dair ABD Başkanlığı’na “bağlayıcı garantiler” sunma şartı getirildi.
Bu tablonun Ukrayna ve Avrupalı müttefiklerine barış sürecini erteleme ve yeni şartlar dayatma kozu verdiğini ifade eden Mikhailov, Beyaz Saray’ın da yaptırımları hafifletmeme gerekçesi olarak doğrudan Kongre iradesini öne sürebileceğine dikkat çekti.
Rusya ve İran ayrışması: Maliyeti kim ödüyor?
Analiz, Washington’ın yaptırım ve müzakere politikasında en temel belirleyicinin “maliyetin doğrudan kime yansıdığı” ilkesi olduğunu ortaya koyuyor.
İran krizinde Hürmüz Boğazı’nın kapanması; küresel yakıt fiyatlarının fırlamasına, tedarik zincirlerinin çökmesine ve yaklaşan kongre seçimleri öncesinde doğrudan Amerikan şirketleri ile seçmeninin sarsılmasına yol açtı. Bu durum Tahran’a Beyaz Saray’ı doğrudan masaya zorlayan devasa bir koz sağladı.
Buna karşılık Ukrayna krizinin ekonomik, askeri ve insani yükünü doğrudan ABD değil, Avrupa ülkeleri ile Ukrayna sırtlanıyor. Dolayısıyla Washington, Tahran’a sunduğu türden acil ve somut güvenceleri Moskova’ya verme konusunda aceleci davranmıyor.
Moskova için yol haritası: Geri döndürülemez taviz yok
Mikhailov, Rus karar alıcılara Washington ile yürütülecek olası müzakerelerde “aynı nitelikte karşılık verme” prensibini öneriyor. ABD’nin başkanlık kararnameleriyle kolayca iptal edebileceği veya Kongre yasalarıyla geri alabileceği vaatler karşısında Moskova’nın geri dönüşü olmayan tavizler vermekten kesinlikle kaçınması gerektiği vurgulanıyor.
İran’ın stratejik su yollarını ve kozlarını kesin güvenceler almadan tamamen açmama tutumunun haklı çıktığını belirten analist, Rus diplomasisinin uluslararası arenada ABD’nin verdiği sözlerin tutarsızlığını somut belgelerle savunabileceğini ve yalnızca eş zamanlı, geri alınamaz ve garantili adımlar üzerinden müzakere yürütmesi gerektiğini kaydediyor.
