Suriye Devlet Başkanı Ahmed eş-Şara ile Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi, iki ülke arasındaki ortaklığı başta enerji ve ekonomi olmak üzere stratejik alanlarda derinleştirmek amacıyla Şam’daki Cumhurbaşkanlığı Sarayı’nda bir araya geldi. Ziyaret, Esad rejiminin devrilmesinden bu yana bir Irak başbakanının Suriye’nin başkentine gerçekleştirdiği ilk resmi temas olma özelliği taşıyor.
600 kilometreyi aşan ortak sınıra ve benzer güvenlik sınamalarına sahip iki ülkenin liderleri, Hürmüz Boğazı’ndaki gerilimlerin ardından Akdeniz’e açılan ticaret ve enerji koridorlarını yeniden canlandırma konusunda mutabık kaldı.
Günde 2 milyon varil: Banyas hattı yeniden devrede
Görüşmenin ana gündem maddesini, temmuz ayında imzalanan mutabakat zaptı doğrultusunda Irak petrolünün Suriye üzerinden Akdeniz’e ulaştırılması projesi oluşturdu.
Tarihi petrol koridoruna ilişkin öne çıkan detaylar şu şekilde:
- Banyas petrol boru hattı: 1952 yılında inşa edilen ancak 2003 yılındaki ABD müdahalesinde hasar alarak devre dışı kalan Hadise-Banyas boru hattının tam kapasiteyle faaliyete geçirilmesi hedefleniyor.
- Sevkiyat hedefi: Hattın modernize edilmesiyle birlikte Irak’ın Akdeniz kıyısındaki Banyas Limanı üzerinden günde 2 milyon varile kadar petrol ihraç etmesi planlanıyor.
- Uluslararası konsorsiyum: Projenin sahadaki uygulaması için Şam yönetimi, aralarında Amerikan enerji devi Chevron’un da bulunduğu üç uluslararası şirketten oluşan bir konsorsiyum ile anlaşma sağladı.
Bölgesel çatışmalar sebebiyle Hürmüz Boğazı’nda aksayan deniz taşımacılığına alternatif arayan Bağdat yönetimi için bu rota hayati bir çıkış kapısı olarak değerlendiriliyor.
Tarım, ticaret ve ortak sınır güvenliği
Liderler arasındaki genişletilmiş heyetler arası görüşmelerde sadece petrol değil, ticari ve lojistik entegrasyon da ele alındı. Irak Başbakanlığı Basın Ofisi’nden yapılan açıklamada; karşılıklı ticaret hacminin artırılması, gıda güvenliği kapsamında tarım sektöründe ortak projelerin geliştirilmesi ve sınır güvenliğinin tahkim edilmesi konularında tam uyum sağlandığı belirtildi.
Suriye Devlet Başkanı Şara, görüşme öncesinde yaptığı değerlendirmede Bağdat ile Şam arasındaki çıkarların konjonktürel siyasetin üzerinde olduğunu vurgulayarak, son bir buçuk yılda ikili ekonomik ilişkilerde güçlü bir zemin yakalandığını ifade etti.
Bölgesel dengeler ve jeopolitik beklentiler
Suriye sahasındaki uzmanlar, Şam yönetiminin Irak ile geliştirdiği bu yakınlaşmadan üç temel stratejik kazanım beklediğini aktarıyor:
- Sınır güvenliği ve terörle mücadele: Uzun sınır hattında silah kaçakçılığı ve uyuşturucu ticaretini engellemek için iki ülke güvenlik birimlerinin ortak koordinasyonu,
- Yatırım ve yeniden imar: Irak sermayesinin ve şirketlerinin Suriye’nin yeniden imarında, turizm ve ticaret sektörlerinde aktif rol alması,
- Küresel transit merkezi: Suriye coğrafyasının Irak üzerinden uluslararası ticaret yollarına ve Akdeniz’e bağlanan vazgeçilmez bir transit koridoru kimliği kazanması.
Geçtiğimiz ay Birleşmiş Milletler Genel Kurulu marjında New York’ta ilk temaslarını gerçekleştiren iki lider, Şam’daki zirveyle birlikte Ortadoğu’da jeopolitik fay hatlarının yeniden çizildiği bir dönemde ikili iş birliğini kalıcı bir stratejik ortaklığa dönüştürme iradesini ortaya koydu.
