Fas’ta, anayasal düzeyde resmi dil statüsüne sahip olan Berberi dilinin Sus lehçesine (Taşhelhit) yönelik hazırlanan ilk resmi ve akademik Kur’an-ı Kerim meali yayımlandı. VI. Muhammed Mushaf Basım Kurumu himayesinde hazırlanan eser, kurumun daha önce yayımladığı Fransızca, İngilizce ve İspanyolca meallerin ardından dördüncü resmi çeviri olarak kayıtlara geçti.
Toplam 1278 sayfadan oluşan özel baskıda, Berberi kültürüne ait geleneksel motifler sure başları ve sayfa süslemelerinde görsel bir kimlik olarak kullanıldı. Sayfa düzeninde sağ tarafta Mağrib hattıyla yazılmış Arapça metin, sol tarafta ise Sus Berberi dilindeki meal yer aldı.
Yüzyıllar süren fıkhi çekinceler nasıl aşıldı?
Sus bölgesinde İslamiyet’in kabulünden bu yana fıkıh ve hadis metinleri yerel dile çevrilip manzum eserler üretilmesine rağmen, Kur’an ayetlerinin doğrudan tercümesi hususunda din alimleri asırlarca temkinli bir tutum sergiledi. Tarihi kaynaklar, 12. yüzyılda İslam alimi Hasan el-Yusi’nin Berberi diline çeviri için Arapça ve Berberi dillerine mutlak hakimiyeti şart koştuğunu ve lafzın doğrudan çevirisi yerine tefsir aktarımını tavsiye ettiğini gösteriyor.
Bu katı şartlar ve lehçe farklılıkları nedeniyle yazılı tercüme teşebbüsleri uzun süre ertelendi; halka hitap eden sözlü cami vaazlarıyla yetinildi. 2003 yılında araştırmacı Hüseyin Cihadi tarafından hazırlanan bireysel çalışma ise metodolojik ve dilbilimsel tartışmalar nedeniyle geniş kitlelere ulaşamamıştı.
16 kişilik heyetle 12 yıllık titiz mesai
2012 yılında Sus bölgesindeki yerel ilim meclislerinin tavsiyesiyle temelleri atılan proje, geleneksel medrese uleması, cami imamları ve akademisyenlerden oluşan 16 kişilik uzman heyet tarafından yürütüldü. İbni Haldun ve İbni Zühr Üniversitesi öğretim üyelerinden Prof. Dr. Mehdi bin Muhammed es-Saidi, ekibin geniş tutulmasının temel nedeninin güneyde As-Sa ve Kelmim’den kuzeyde Marakeş’e uzanan sahadaki lehçe zenginliğini ve kabileler arası kelime farklarını ortak paydada buluşturmak olduğunu ifade etti.
Metodoloji kapsamında; İbn Kesir, Kurtubi, Beyzavi ve Taberi tefsirleri temel referans kabul edilirken, kelime seçiminde halk arasında en yaygın kullanılan ifadeler tercih edildi. Yazılı kaynaklarda karşılığı bulunamayan kavramlar için kırsal bölgelerde saha araştırmaları yapıldı.
Geleneksel miras gereği Arap harfleri tercih edildi
Çalışma, Tifinag alfabesi yerine Arap harfleriyle yazıya geçirildi. Heyet, bu tercihin bin yıllık Sus yazılı geleneğine ve bölgedeki el yazması mirasına sadık kalmak amacıyla yapıldığını açıkladı. Çevirinin okuma yazma bilen tüm halk kesimlerine hitap ettiği, ayrıca okuma bilmeyenlerin de kendi ana dillerinde ayet meallerini dinleyebilmeleri amacıyla çalışmanın sesli kütüphaneye dönüştürülmesinin planlandığı bildirildi.
