İran’da rekor kıran hayat pahalılığı ve savaş koşullarının yarattığı ekonomik daralma sürerken, Tahran Belediyesi peş peşe açıkladığı sosyal destek paketleriyle kamuoyunun odak noktası haline geldi. Başkent yönetimi; toplu taşımanın ücretsiz hale getirilmesi, “santimetreyle ev” ve mikro konut projeleri, 12 temel gıda maddesinde fiyatların dondurulması ve yeni doğum yapan annelere yönelik aylık nakit yardımı içeren “annelik paketi” gibi dört ana programı devreye aldı. Ancak enflasyonun yüzde 90’lara dayandığı bir ortamda belediyenin bu hamleleri, kaynak yönetimi ve görev sınırlarının aşılması ekseninde yoğun tartışmalara yol açtı.
Tahran Belediye Başkanı Ali Rıza Zakani, belediyeye bağlı marketler zincirinde 12 temel tüketim maddesinin 6 ay boyunca piyasa fiyatlarının yüzde 5 ila 50 altında sabit fiyat garantisiyle ve eve teslim imkanıyla sunulacağını açıkladı.
Gıdada yüzde 108 enflasyon varken fiyat dondurma tartışması
Gıda enflasyonunun yıllık bazda yüzde 108,8’i aştığı başkentte, “Sıfır Enflasyon” adı verilen fiyat sabitleme girişimi uzmanların sert eleştirileriyle karşılaştı. Siyasi analist Yusuf Akende, birkaç kalemde fiyat dondurmanın genel enflasyon dinamiklerini sıfırlamayacağına dikkat çekerek şu değerlendirmede bulundu:
“Enflasyon, genel fiyat seviyesinin sürekli artışıdır. Tahran Belediyesi 12 temel ürünü sabitlese dahi fırlayan kiralar, ilaç fiyatları ve giyim masrafları karşısında bu adım ne kadar çözüm olabilir? Gerçek mücadele; likidite artışını dizginlemek, para basımını ve bütçe açığını kısmak, kuru dengeleyip üretimi artırmaktan geçer. Savaş ve yaptırım baskısı altındayken belediyenin bütçesini bu tür popülist projelere ayırması, diğer temel kentsel hizmetlerin aksamasına neden olur.”
Akende ayrıca, hükümetin ülke çapında yürüttüğü doğum teşvikleriyle belediyenin yeni annelere iki yıl boyunca vermeyi taahhüt ettiği aylık 40 milyon riyallik (yaklaşık 15 dolar) yardımın mükerrerlik oluşturduğunu belirterek kurumsal eş güdüm ve şeffaflık eksikliğine vurgu yaptı.
Belediyeden savunma: “Kâr marjını kıstık”
Eleştiriler karşısında Tahran Belediyesi’ne bağlı “Hemşehri” gazetesi yayımladığı savunma metninde, projelerin olağanüstü savaş şartlarının getirdiği fiyat artışlarına karşı vatandaşı korumayı amaçladığını belirtti. Haberde; ürünlerin doğrudan üreticiden tedarik edilip depolandığı, maliyetin vergi mükelleflerine yıkılmadığı ve marketlerdeki kâr marjının kısılarak satış hacmiyle açığın telafi edileceği kaydedildi.
“En büyük kriz barınma, gıda hükümetin işi”
Eski Tahran Belediyesi Danışmanı Emir Debiri Mehr ise yerel yönetimin sosyal sorumluluk projeleri geliştirebileceğini ancak bunun şeffaf bir hesap verebilirlikle yürütülmesi gerektiğini savundu. Tahranlıların ödediği yerel vergilerin nasıl kullanıldığını bilme hakkı olduğunu hatırlatan Mehr, şunları kaydetti:
“Tahran halkının en can yakıcı sorunu konut krizidir. Bu sorun birkaç mikro daire dikerek çözülemez. Gıda fiyatlarıyla mücadele ise doğrudan merkezi hükümetin sorumluluk sahasındadır. Ulaşım ve altyapı sorunları henüz çözülmemişken, şehrin imar yoğunluğu satışından elde edilen gelirlerin bu alanlara aktarılması hem kent refahını geriletir hem de projelerin inandırıcılığını zedeler.”
Gözlemciler, ücretsiz toplu taşıma veya sübvansiyonlu gıda satışının kısa vadeli geçici bir rahatlama sağlasa da, belediye bütçesindeki yükün artması halinde projelerin aniden geri çekilmesinin vatandaş nezdinde daha sert bir ekonomik kırılma yaratabileceği uyarısında bulunuyor.
