İran’da uygulanan uluslararası yaptırımlar, abluka ve tırmanan jeopolitik gerilim, ülke ekonomisini benzeri görülmemiş bir krizin eşiğine getirdi. Başkent Tahran sokaklarında küçük esnaftan sanayiciye kadar her kesim artan maliyetler ve durma noktasına gelen taleple boğuşurken, resmi makamlar da uzun süredir sürdürdükleri “direniş” söylemini terk ederek ekonomik tablonun vahametini kabul etmeye başladı.
Resmi verilere göre yıllık enflasyonun yaklaşık yüzde 90 seviyesine fırladığı ülkede, İran takviminin ilk çeyreğinde ekonomik büyüme yüzde eksi 10,1 olarak kaydedildi. Bu tablo, ülkenin hem derin bir küçülme hem de aşırı fiyat artışlarının bir arada yaşandığı ağır bir stagflasyon sarmalına girdiğini gösteriyor.
Çift haneli küçülme ve kontrolsüz sermaye kaçışı
Ekonomistler, gayrisafi yurt içi hasıladaki yüzde 10’luk daralmanın vatandaşların yaşam standartlarında doğrudan bir çöküşe işaret ettiğini belirtiyor. Gıda enflasyonunun resmi olarak yüzde 100 barajını aştığı ülkede, para politikasının yetersiz kaldığı ve likiditenin çekilemediği vurgulanıyor.
Deniz yolu ihracatının durma noktasına gelmesi ve ulusal paranın hızla değer kaybetmesi, piyasalarda güvensizliği körüklüyor. Merkez Bankası’nın piyasaya sürdüğü milyarlarca dolarlık döviz müdahalelerinin yalnızca geçici rahatlama sağladığı; dövizdeki dalgalanmanın dış ticaret açığından ziyade kitlesel sermaye kaçışından ve tasarrufların evlerde yastık altına çekilmesinden kaynaklandığı bildiriliyor.
Tahran yönetiminden art arda itiraf gibi açıklamalar
Aylardır süren “ekonomik savaşta zafer” söyleminin yerini yetkililerin temkinli ve itiraf niteliğindeki değerlendirmeleri aldı. İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, düşmanın askeri yöntemlerle zarar veremediği için doğrudan ekonomi ve iç güvenliği hedef aldığını açıkça ifade etti.
Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, temel ihtiyaçların karşılanması amacıyla komşu ülkelerle müzakerelerin sürdüğünü belirterek üretimi ve halkın geçimini öncelik haline getirdiklerini duyurdu. Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Genel Sekreteri Tümgeneral Muhsin Rızai ise ülkenin tarihin en zorlu ve istisnai dönemlerinden birini yaşadığını kaydetti.
Sokak eylemleri ve askeri tehdit endişesi
Yetkililerin ekonomik krizi yüksek sesle dile getirmesi, olası toplumsal patlamaların önüne geçme çabası olarak yorumlanıyor. Yılın başlarında döviz krizinin tetiklediği protestoları hatırlatan uzmanlar, yönetimin ekonomik çöküşün yeni bir halk hareketine dönüşmesinden ciddi endişe duyduğuna dikkat çekiyor.
Washington yönetiminin Tahran’ın sunduğu ateşkes ve uzlaşı tekliflerini geri çevirmesi, ABD ve İsrail kaynaklı yeni askeri saldırı ihtimallerini masada tutuyor. Ağırlaşan ekonomik kuşatma ile askeri tehditlerin eş zamanlı baskı oluşturduğu bu süreçte Tahran, iç kamuoyunu olası protestolara ve zorlu müzakere şartlarına hazırlamaya çalışıyor.
