Suriye lirasının serbest piyasada dolar karşısında yeniden değer kaybetmesi, ülkede enflasyon baskısını ve alım gücü kaybını tırmandırdı. Ekonomi ve finans çevreleri; gıda, akaryakıt ve hammadde temininde yaşanan yüksek ithalat patlamasına karşılık yerli üretimin ve ihracatın son derece yetersiz kalmasının, piyasada sürekli bir döviz açığı ve yapısal baskı ürettiğini belirtiyor.
Serbest piyasada pazar günü dolar/Suriye lirası kuru 140 alış ve 140,50 satış seviyelerine geriledi. Eylül ayı ortasında 131,80 alış ve 132,20 satış bandında seyreden para birimindeki bu düşüşe rağmen, Suriye Merkez Bankası resmi kurunu 121,50 alış ve 122,50 satış seviyesinde sabit tutmaya devam etti. İki piyasa arasındaki makasın açılması dövizin kayıt dışı kanallara kaymasını hızlandırdı.
Kronik dış ticaret açığı ve döviz arzı krizi
Hama Üniversitesi İktisat Fakültesi Bankacılık ve Finans Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Abdurrahman Muhammed, kurdaki gerilemenin anlık bir şoktan ziyade yabancı para arzındaki yapısal kırılganlıktan kaynaklandığına dikkat çekti. Ülke ekonomisinin temel tüketim maddelerinde doğrudan ithalata bağımlı olduğunu vurgulayan Muhammed, döviz talebini karşılayacak ihracat gelirinin bulunmadığını ifade etti.
İktisatçı Dr. Firas Şabo ise piyasanın yalnızca duyurulan yatırım anlaşmaları veya iyi niyet protokolleriyle beslenemeyeceğini kaydetti. Körfez sermayeli milyarlarca dolarlık gayrimenkul projelerinin (Şam Tepeleri ve Lazkiye Turizm projeleri gibi) uzun vadeli olduğunu hatırlatan uzmanlar, bu yatırımların kısa vadede serbest piyasaya doğrudan ve acil nakit dolar akışı sağlamadığını vurguluyor.
Kuru baskılayan temel makroekonomik veriler şunlar oldu:
- Bütçe açığı: 2026’nın ilk yarısında kamu gelirleri 2,7 milyar dolar seviyesinde kalırken harcamalar 3,7 milyar dolara ulaştı ve 1 milyar dolarlık açık kaydedildi.
- Resmi kur baskısı: Merkez Bankası’nın piyasa gerçeklerinden uzak resmi kuru, döviz akışının bankacılık sistemine girmesini engelledi.
- Kaçak döviz büroları: Merkez Bankası’nın 755 yetkisiz döviz ve havale ofisine ihtarname göndermesi, kayıt dışı para trafiğinin boyutunu gözler önüne serdi.
İthal enflasyon halkın alım gücünü eritiyor
Ekonomistlerin saha analizlerine göre, Suriye lirasında yaşanan her yüzde 15’lik değer kaybı, asgari gıda sepeti maliyetlerine doğrudan ve aynı oranda zam olarak yansıyor. Dolar bazında ürün fiyatları sabit kalsa dahi, gelirini yerel para birimiyle kazanan ailelerin reel satın alma gücü hızla eriyor.
BM Kalkınma Programı (UNDP) raporları, Suriye’de her 10 kişiden 9’unun yoksulluk sınırının altında yaşadığını ve aşırı yoksulluk oranının yüzde 66’ya ulaştığını gösteriyor. Artan kur baskısı, halkı korunma amacıyla elindeki varlıkları dolara çevirmeye yönlendirerek piyasadaki dolarizasyon eğilimini daha da besliyor.
Çözüm üretim ve bağımsız para politikasında
Ekonomi danışmanı Dr. Ziyad Arbaş ve diğer uzmanlar, kur istikrarının yalnızca idari fiyat sabitlemeleriyle sağlanamayacağının altını çiziyor. Yapısal krizin aşılması için likiditenin spekülasyon yerine doğrudan üretime yönlendirilmesi, dengeli bir dış ticaret politikasının uygulanması ve yerli üreticinin ihracat kapasitesinin acil teşviklerle desteklenmesi gerektiği vurgulanıyor.
Merkez Bankası’nın şeffaf, kurumsal ve bağımsız bir para politikası çerçevesi inşa ederek piyasa beklentilerini geriden takip etmek yerine yönetmesi gerektiği kaydediliyor.
