ABD Sağlık ve İnsani Hizmetler Bakanı Robert F. Kennedy Jr.’ın Arap ve İslam dünyasına yönelik ifadeleri uluslararası kamuoyunda ve Batı siyasetinde geniş yankı uyandırdı. Batı başkentlerinde kimlik, etnik köken ve din üzerinden yürütülen tartışmalar, karar alıcı mevkilerdeki isimlerin açıklamalarıyla yeni bir boyuta taşındı.
Medeniyet üstünlüğü maskesi ardındaki genellemeler
Kennedy’nin basına yansıyan ve yaklaşık 500 milyonluk Arap nüfusunu bilim ve edebiyat üretememekle itham eden söylemleri, analiz çevreleri ve akademisyenler tarafından sert biçimde eleştirildi. Uzmanlar, yüz milyonlarca insanı kapsayan bu tür genellemelerin somut verilerden uzak olduğunu, kültürel üstünlük anlayışına dayalı bir önyargıyı yansıttığını belirtiyor.
Tarihsel ve güncel kazanımlar, söz konusu iddialarla taban tabana zıt bir tablo ortaya koyuyor. Doğu ve İslam dünyasının geçmişte Harezmi, İbnü’l-Heysem, İbn Rüşd ve İbn Haldun gibi bilim insanlarıyla insanlık mirasına sunduğu katkıların yanı sıra, modern çağda da uluslararası alanda tescillenmiş birçok başarı bulunuyor. Mısırlı bilim insanı Ahmed Zewail’in 1999 Nobel Kimya Ödülü, Ürdün doğumlu Ömer Yaghi’nin 2025 Nobel Kimya Ödülü ve Necib Mahfuz’un 1988 Nobel Edebiyat Ödülü, kültürel üretim iddiasını çürüten somut örnekler arasında yer alıyor.
Yapısal sorunlar ile toplumsal potansiyel arasındaki ayrım
Sosyologlar ve siyaset bilimciler, Arap dünyasındaki ülkelerin bilimsel araştırma ve kurumsal yapılarda çeşitli aksaklıklar yaşadığını, ancak bu durumun toplumların entelektüel kapasitesine yönelik toptancı bir inkâr için zemin oluşturamayacağını kaydediyor. Eleştirel düşüncenin kurumsal yetersizliklerin nedenlerine odaklandığı, ayrımcı dilin ise mevcut sorunları belirli bir gruba özgü kalıcı bir eksiklik olarak yansıttığı ifade ediliyor.
Siyasi arenada kimlik ve inanç üzerinden kutuplaşma
Kennedy’nin açıklamaları, ABD iç siyasetinde etnik ve dini kimliklerin hedef alındığı kutuplaşma ikliminden bağımsız değerlendirilmiyor. Ülkede son dönemde Arap ve Müslüman kökenli siyasetçilere yönelik sert ithamlar dikkat çekici bir yoğunluğa ulaştı.
Donald Trump ve JD Vance’in Michigan’daki Demokrat aday Abdul El-Sayed’e yönelik terör bağlantılı iddiaları ile Kongre üyeleri İlhan Omar ve Rashida Tlaib’i hedef alan açıklamaları, siyasi rekabetin ötesinde eşit yurttaşlık ilkelerine yönelik bir tehdit olarak eleştiriliyor. Dini ve kültürel aidiyetlerin birer güvenlik şüphesi hâline getirilmesi, demokratik temsiliyet zeminini zedeliyor.
Avrupa genelinde yükselen benzer söylemler
Benzer bir kutuplaşma dalgası Avrupa siyasetinde de güç kazanıyor. Fransa’da Ulusal Birlik, Almanya için Alternatif (AfD), Hollanda ve Avusturya’daki aşırı sağ partiler ile İtalya’nın Kardeşleri partisinin benimsediği söylemler, göç ve kimlik konularını güvenlik riski olarak sunuyor. Bu durum, ayrımcı dilin marjinal alanlardan çıkarak ana akım siyasetin merkezine taşındığını gösteriyor.
Ulusal güvenlik ve değerlerin siyasi amaçlarla kullanımı
Ulusal güvenlik ve Batı değerlerini koruma gerekçesi, sıklıkla etnik ve dini gruplara yönelik toptancı yaklaşımların meşrulaştırma aracına dönüştürülüyor. Güvenlik kavramının somut deliller yerine kaygıları körüklemek üzere kullanılması, anayasal güvence altındaki hakları riske atıyor.
ABD’nin bilim, teknoloji ve tıp alanındaki gücünü büyük ölçüde dünyanın farklı bölgelerinden gelen göçmen beyin gücüyle geliştirdiği gerçeği hatırlatılıyor. Göçmenlerin kurumsal başarıları kabul görürken kültürel kökenlerinin ötekileştirilmesi önemli bir çelişki oluşturuyor. Sivil toplum temsilcileri, bugün belirli bir kitleye yönelen bu dilin normalleşmesi durumunda, gelecekte farklı azınlık gruplarının da benzer ithamlarla karşılaşabileceği uyarısında bulunuyor.
