Afrika kıtasının 48,4 milyar varille en büyük kanıtlanmış petrol rezervine sahip olan ve günlük yaklaşık 1,5 milyon varil ham petrol üreten Libya, ironik bir enerji krizinin pençesinde kıvranıyor. Kendi rafine kapasitesinin yetersizliği nedeniyle tükettiği akaryakıtın yüzde 70’ini yurt dışından ithal etmek zorunda kalan ülkede, günde 16 saati bulan elektrik kesintileri ve kilometrelerce uzayan benzin kuyrukları esnafı ve halkı canından bezdirdi.
Başkent Trablus’ta dükkanların cep telefonu ışıklarıyla hizmet verdiği, gıda maddelerinin bozulduğu ve jeneratör fiyatlarının 200 dolardan 400 dolara fırladığı kentte, ucuz sübvanse edilmiş benzin bile vatandaşın saatlerce sıra beklemesine engel olamıyor.
Petrol zengini ülkenin akaryakıt çıkmazı
Libya Merkez Bankası ve Ulusal Petrol Kurumu (NOC) verilerine dayanan tablonun temel dinamikleri:
- İthalat Bağımlılığı: Günlük 2 milyon varil petrol üretmeyi hedefleyen Libya, yerel rafinaj altyapısının yetersizliği ve bakım eksiklikleri yüzünden iç pazar ihtiyacının yalnızca yüzde 30’unu yerel olarak karşılayabiliyor; kalan yüzde 70’lik kısım ithalat yoluyla temin ediliyor.
- Sübvansiyon ve 4 Kilometrelik Kuyruklar: Devlet destekli benzinin litresi yaklaşık 0,150 dinar (2,4 sent) gibi dünyanın en düşük fiyatlarından birine satılmasına rağmen, tedarik aksaklıkları nedeniyle sürücüler istasyonlarda 6 saatten fazla bekliyor ve araç kuyrukları 4 kilometreyi buluyor.
- Kaçakçılık ve Yolsuzluk: Uzmanlar; komşu ülkelere yapılan sınır ötesi akaryakıt kaçakçılığının, enerji sektörüne ayrılan devasa bütçelere rağmen kötü yönetişim ve yolsuzluğun altyapı yatırımlarını engellediğini belirtiyor.
Rafineri ve santrallere saldırılar krizi derinleştirdi
Elektrik üretim kapasitesi 8 bin megavatın üzerinde görünmesine rağmen fiili üretimin 6-7 bin megavat seviyesinde kalması, aşırı yaz sıcaklarında tüketim talebini karşılayamaz hale geldi:
- Ez-Zaviye Saldırısı: Trablus’un 45 kilometre batısındaki Ez-Zaviye kentinde bir elektrik santrali ile 4,5 milyon litrelik yakıt deposunun İHA saldırısıyla vurulup patlatılması tedarik krizini zirveye taşıdı.
- Mobil Dağıtım İstasyonları: Brega Petrol Pazarlama Şirketi, Trablus Havalimanı yolu ve liman çevresinde mobil tankerlerle doğrudan dizel satışı noktalarını artırarak piyasaya yarım milyon litreyi aşkın motorin sürdü ancak kuyrukların önüne geçilemedi.
Trabluslu küçük esnaf ve aileler, artan sıcaklıklar karşısında eriyen sermayelerini kurtarmak için yüksek yakıt maliyetine rağmen jeneratörlere bağımlı yaşarken; petrol devinin yaşadığı bu çelişki yapısal krizin vahametini gözler önüne seriyor.
