New York’taki Birleşmiş Milletler Genel Merkezi’nde düzenlenen 81. BM Genel Kurulu genel görüşmeleri tamamlandı. Görev süresinin sonuna yaklaşan BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, liderlere hitabında insanlığın geleceğini belirleyecek dört temel sınavın yapay zeka, iklim krizi, savaşlar ve eşitsizlik olduğunu vurguladı.
Guterres, küresel düzenin zayıfladığı bu dönemde güç mücadelesinin teknoloji ve kurallar üzerinde yoğunlaştığına işaret ederek BM Şartı’nın önemini hatırlattı. İşte bu yılki zirveden öne çıkan 5 kritikbaşlık: 1. Filistin meselesi ve Netanyahu’ya diplomatik tepki
Genel Kurul’un ana gündem maddelerinden biri, Gazze’deki insani kriz ve Batı Şeria’da artan gerilim oldu. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Gazze’deki duruma sessiz kalınmasını eleştirerek “Gazze karşısında hareketsiz kalırsak hangi inandırıcılığımız kalır?” ifadeleriyle uluslararası topluma seslendi.
İngiltere, Kanada ve Suudi Arabistan temsilcileriyle birlikte Filistin devletinin tanınması ve korunmasına yönelik temaslar sürdürülürken, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu kürsüye çıktığında onlarca ülke heyeti salonu terk ederek protesto gerçekleştirdi.
2. Trump’ın askeri hamleleri ve İran açıklamaları
ABD Başkanı Donald Trump, kürsüden yaptığı konuşmada Venezuela ve İran’a yönelik attığı adımları savundu. Venezuela’daki askeri operasyon sonrasında yüzlerce siyasi mahkumun serbest kaldığını ve iki ülke arasında tarihi büyüklükte bir petrol anlaşması imzalandığını belirtti.
İran’a nükleer silah imkanı tanımayacaklarını yineleyen Trump, askeri baskının sürdüğünü belirterek seçimlerin hemen ardından Tahran ile ya kapsamlı bir anlaşmaya varılacağını ya da sert adımların geleceğini öne sürdü.
3. Diplomasinin merkezindeki Tahran heyeti
Genel Kurul marjında en yoğun diplomatik mesaiyi yürüten heyetlerden biri İran oldu. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan kürsüden ülkesinin yalnızca meşru müdafaa hakkını kullandığını ve barışçıl nükleer teknoloji hakkından vazgeçmeyeceğini dile getirdi.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ise Türkiye, Hindistan, Katar ve Pakistanlı mevkidaşlarının yanı sıra Katar arabuluculuğunda ABD heyetiyle kritik ikili görüşmeler gerçekleştirdi.
4. Yapay zeka yönetiminde küresel çatlak
Yapay zeka teknolojilerinin geleceği ve regülasyonu liderlerin ortak tartışma alanıydı. Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb, yapay zekayı “insanlık tarihinin en belirleyici teknolojisi” olarak tanımlayarak küresel iş birliği çağrısında bulundu.
BM Genel Sekreteri ve Avrupa Birliği küresel denetim standartları ve bağlayıcı kurallar talep ederken, ABD yönetimi yenilikçiliğin uluslararası regülasyonlarla kısıtlanmaması gerektiğini savundu.
5. Çin’in çok kutuplu dünya vurgusu
ABD’de bulunmasına rağmen Genel Kurul oturumlarına bizzat katılmayan Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in yerine konuşan Devlet Başkan Yardımcısı Han Zheng, Orta Doğu ülkelerinin egemenlik ve güvenlik haklarına saygı duyulması gerektiğini kaydetti. Çin heyeti, Gazze’nin yeniden inşasında Filistinlilerin kendi yönetim hakkının korunması ve iki devletli çözüm zeminine dönülmesi çağrısını yineledi.
