Kuruluşunun üzerinden 80 yılı aşkın süre geçen Birleşmiş Milletler (BM), üye ülkelerin mali yükümlülüklerini yerine getirmemesi sebebiyle tarihinin en ciddi finansal darboğazıyla karşı karşıya kaldı. Dünya genelinde insani krizler ve savaşlar tırmanırken, 193 üyeli uluslararası teşkilat bütçe yetersizliği sebebiyle sahadaki operasyonlarını ve personel varlığını sürdürmekte zorlanıyor.
BM’nin 2026 yılı olağan bütçesi yaklaşık 3,45 milyar dolar seviyesindeyken, 2026/2027 mali yılı barışı koruma operasyonları bütçesi 5,1 milyar dolar olarak belirlendi. Ancak üye devletlerin ödemeleri geciktirmesi, sistemin işleyişini durma noktasına getirdi.
En büyük fon sağlayıcılar en büyük borçlular
Örgütün kasasını doldurması gereken iki süper güç, aynı zamanda geciken ödemelerin de ana kaynağını teşkil ediyor:
- ABD’nin Biriken Borçları: Olağan bütçenin yüzde 22’sini, barışı koruma bütçesinin ise yüzde 26,15’ini üstlenen Washington, kongre kararlarıyla katkısına yüzde 25 tavanı koyduğu için milyarlarca dolarlık fark birikti. 2025 yılından itibaren ödemelerini neredeyse tamamen donduran ABD, 2026 yılı başı itibarıyla yaklaşık 4 milyar dolarlık borcunun yalnızca 160 milyon dolarını yatırdı.
- Çin’in Ödeme Takvimi: Teşkilatın yüzde 20’yi aşan katkısıyla ikinci en büyük donörü olan Pekin yönetimi ise aidatlarını yılın son günlerine kadar bekleterek kurum içi likidite akışında ciddi aksamalara yol açıyor.
2026 yılının mayıs ayı sonu itibarıyla toplam 82 ülkenin bütçe payını tam olarak ödemediği, teşkilatın 2025 yılını 1,6 milyar dolarlık rekor bir açıkla kapattığı kaydedildi.
Mali kriz insani operasyonları felç etti
Masa başındaki bütçe açığı doğrudan sahaya yansıyarak insani yardım programlarının durma noktasına gelmesine neden oldu. Dünya Gıda Programı (WFP), fon yetersizliği sebebiyle personel sayısında yüzde 30 kesintiye gittiğini açıkladı.
İnsan hakları ve denetim misyonlarında da benzer bir daralma yaşanıyor. 2024 yılında 11 bin operasyon gerçekleştiren uluslararası heyetler, 2025 yılında bu sayıyı 5 bine düşürmek zorunda kaldı. Bağımsız soruşturma komisyonları ise kadrolarının yalnızca yüzde 40 ila 60’ı ile çalışmalarını sürdürebiliyor.
Masadaki çatışmalar sahayı tehdit ediyor
Çatışma bölgelerinde sivillerin korunması, gıda sevkiyatı ve ateşkes denetimi görevlerini yürüten BM misyonları, diplomasi masasında yaşanan aidat krizinin faturasını ödüyor. Küresel krizlerin hızla arttığı bir dönemde yaşanan nakit tıkanıklığı, uluslararası barış ve güvenliğin teminatı olarak kurulan örgütün geleceğini doğrudan tehdit ediyor.
