İşgal altındaki Filistin’de devam eden ekonomik abluka ve İsrail’in vergi fonlarına el koyması nedeniyle yıllardır maaşlarını eksik alan kamu çalışanları için yeni bir dijital adım atıldı. Filistin Maliye ve Planlama Bakanlığı, devletten birikmiş alacakları bulunan memurların temel hizmet faturalarını ödeyebilmelerini sağlayan Yabous adlı dijital cüzdan uygulamasını kullanıma sundu.
Kasım 2021’den bu yana maaşlarını kesintili alan kamu görevlileri için İsrail’in Mayıs 2025’te gümrük gelirlerini (makasa) tamamen dondurması krizi daha da derinleştirdi. Filistinli yetkililer, İsrail tarafından el konulan ulusal fon miktarının 5,7 milyar dolara ulaştığını açıklarken, ödenen maaş oranları %50 seviyelerine kadar geriledi.
Temel ihtiyaçlar için dijital takas mekanizması
Yabous uygulaması, memurlara ek bir nakit kaynak sunmak yerine, Filistin yönetimi nezdinde biriken alacaklarının bir kısmını dijital bakiyeye dönüştürüyor. İlk aşamada memurlara aylık yaklaşık 500 şekel (163 dolar) tutarında bir dijital kullanım hakkı tanımlanıyor. Kamu çalışanları bu bakiye ile nakit maaşlarına dokunmadan elektrik, su, telefon ve internet faturalarını ödeyebiliyor.
İkinci bir işte çalışmak zorunda kaldığını belirten kamu personeli Bassam Bazzour, uygulamanın kendileri için kritik bir koruma sağladığını vurgulayarak, “Sınırlı nakit maaşımızı faturalara harcamak yerine devletten alamadığımız alacaklarımızla bu zorunlu giderleri kapatmak aile bütçemize nefes aldıracak” ifadelerini kullandı.
Sistem nasıl çalışıyor ve güvenlik önlemleri neler?
Filistin Maliye Bakanlığı Basın Direktörü Masoud Qabha, Yabous uygulamasının tamamen yerli ve esnek bir finansal teknoloji (FinTech) altyapısına dayandığını belirtti. Sistemin işleyiş ve güvenlik protokolleri şu şekilde kurgulandı:
Dijital Kimlik Doğrulaması: Kullanıcıların öncelikle resmi “ID Plus” dijital kimlik uygulamasını yükleyerek merkezi maaş sistemiyle eşleşme yapması gerekiyor.
Cihaz ve Hat Sınırı: Güvenlik nedeniyle hesaplar yalnızca tek bir akıllı cihaza tanımlanabiliyor ve Jawwal veya Ooredoo hatları üzerinden onaylanıyor.
VPN ve Konum Engeli: Veri güvenliğini sağlamak ve usulsüzlükleri önlemek adına sistem, VPN veya konum değiştirici yazılım kullanan cihazları otomatik olarak engelliyor.
İlk aşamada 4 kurumda 3 bin çalışanla başlatılan pilot uygulama, geçtiğimiz günlerde 7 kamu kurumunun daha sisteme dahil edilmesiyle genişletildi.
Ekonomistler: “Krizi çözmez ancak rahatlatır”
Filistinli Ekonomist Muayyed Afana, Yabous uygulamasının hükümet ile kamu çalışanları ve hizmet sağlayıcı özel şirketler arasında çift taraflı bir mahsuplaşma (takas) modeli sunduğunu belirtti.
Uygulamanın likidite krizini yönetmek adına başarılı bir hamle olduğunu ifade eden Afana, memurların fatura ödemelerinden tasarruf ettikleri nakit parayı yerel pazarda diğer temel ihtiyaçlara yönlendirmesiyle iç piyasaya hafif bir hareketlilik gelebileceğini değerlendirdi. Ancak uzmanlar, bu tür dijital araçların bir kriz yönetim mekanizması olduğunu ve asıl çözümün İsrail ablukasının kaldırılarak maaşların tam ödenmesinden geçtiğini vurguluyor.
