İsrail’de yaklaşan seçimler öncesinde ultra-Ortodoks (Haredi) siyasetinde dengeleri kökten değiştiren bir kırılma yaşanıyor. Birleşik Tevrat Yahudiliği (UTJ) ittifakının ana bileşenlerinden Degel HaTorah partisinin kıdemli lideri Moshe Gafni ve Uri Maklev’in liste dışı bırakılması, Başbakan Binyamin Netanyahu’nun yıllardır “çantada keklik” gördüğü Haredi blokunu açık bir pazarlık alanına dönüştürdü.
Şas partisindeki iç çalkantılar, alternatif Haredi listelerinin ortaya çıkışı ve Likud partisine doğrudan üye olan ultra-Ortodoksların sayısının artması, dindar seçmenin sandıktaki tekelini parçalıyor.
Gafni’nin tasfiyesi: Netanyahu’ya koşulsuz sadakatin sonu
Kikar HaShabbat yorumcusu Yisrael Cohen, Gafni’nin parti yönetiminden tasfiye edilerek yerine Yaakov Asher’in getirilmesinin basit bir nöbet değişimi olmadığını, Haham Dov Landau’ya yakınlığıyla bilinen David Shapira liderliğindeki güç mücadelesinin sonucu olduğunu belirtiyor.
Shapira’nın benimsediği temel strateji, Netanyahu’ya koşulsuz bağlılık dönemini sona erdirmeyi amaçlıyor:
- Askerlik muafiyeti faturası: Yeşiva (din okulu) öğrencilerinin zorunlu askerlikten muaf tutulmasını öngören yasanın Netanyahu tarafından bir türlü çıkarılamaması, Haredi tabanında derin bir öfke yarattı.
- Pazarlık kozunu artırma arayışı: Likud liderinin defalarca söz verip gereğini yapmadığına inanan yeni parti aklı, peşinen sağ blokta konumlanmanın Haredilerin pazarlık gücünü erittiğini savunuyor.
- Eisenkot senaryosu: Yeni lider Yaakov Asher, eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot ile hükümet kurma fikrine ilkesel olarak karşı olmadıklarını söylese de Eisenkot’un genişletilmiş askerlik şartı iki taraf arasındaki mesafeyi koruyor.
Demografik patlama oya dönüşmüyor: Oylar bölünüyor
İsrail Demokrasi Enstitüsü verilerine göre, 2025 sonu itibarıyla 1 milyon 452 bine ulaşan Haredi nüfusu ülke nüfusunun yüzde 14,3’ünü oluşturuyor. Yıllık yüzde 4,2 büyüme hızıyla 2050’de nüfusun dörtte birine ulaşması beklenen bu topluluğun sayısal gücü, sandıkta geleneksel partilere doğrudan yansımıyor:
- Anketlerde erime: 2022 seçimlerinde toplam 18 sandalye (Şas 11, UTJ 7) kazanan iki parti, son KAN 11 anketine göre toplamda 15 sandalyeye (UTJ 8, Şas 7) kadar gerilemiş durumda.
- Yeni alternatif hareketler: Tam muafiyet talep eden radikal “Siyah Renk” partisi yaklaşık 90 binlik bir tabanı hedeflerken, çalışan ve temel eğitimi savunan modern Haredilerin kurduğu Moti Leitner liderliğindeki “Haredi Kamuoyu” partisi geleneksel partilerin tabanını kemiriyor.
- Likud’a doğrudan sızma: Yaklaşık 7 bin Haredi seçmenin doğrudan iktidardaki Likud partisine üye olması, bakanlıklara ve bütçelere aracısız ulaşma arayışının kurumsal Haredi partilerini baypas ettiğini gösteriyor.
Şas partisinin ruhani lideri Haham Yitzhak Yosef etrafında süren iç tartışmalar ve Aryeh Deri’nin askerlik krizini yönetmekte zorlanması, Haredi blokunun monolitik yapısını tamamen çatlattı. Netanyahu ile tarihi müttefiklik bütünüyle kopmasa da Harediler artık koşulsuz bir destekçi değil, askerlik muafiyetini ve bütçe güvencesini kim verirse onunla masaya oturacak bir “açık artırma blokuna” dönüşüyor.
