Kış mevsimi yaklaşırken Orta Doğu’da motorin (dizel) krizi yeniden ekonomik gündemin ilk sırasına yerleşti. Konutların ısınma maliyetlerinden temel gıda üretimine, fırınların çalışmasından nakliye giderlerine kadar doğrudan hayatın merkezinde yer alan dizel fiyatları, Hürmüz Boğazı’ndaki seyrüsefer sorunları ve küresel enerji darboğazı nedeniyle tırmanışa geçti.
Bölgedeki farklı sübvansiyon modellerine sahip ülkelerde tüketiciye yansıyan tablo ağırlaşırken, dizelin litre fiyatı Suriye’de yaklaşık 1 dolar, Ürdün’de 1,20 dolar, Lübnan’da 1,22 dolar seviyelerinde seyrediyor. İsrail vergi sistemine tabi tutulan işgal altındaki Batı Şeria’da ise litre fiyatı 2 dolar bandını aşmış durumda.
Lübnan’da jeneratör şoku, Suriye’de arz endişesi
Sübvansiyonların tamamen kaldırıldığı Lübnan’da petrol fiyatlarındaki sıçrama doğrudan sokaktaki vatandaşı vurdu. Başkent Beyrut’ta 20 litrelik yakıt bidonunun fiyatı yaklaşık 30 dolara tırmanırken, kriz sadece ulaşımla sınırlı kalmadı. Ülkedeki kronik elektrik kesintileri nedeniyle halkın tek çaresi olan mahalle jeneratörlerinin mazot maliyetleri astronomik seviyelere çıktı; hükümet artışların önüne geçebilmek adına acil gündemle toplandı.
İç tüketiminin yaklaşık yüzde 55’ini yerli üretimle karşılayan ve günlük 82 bin varil ham petrol üreten Suriye’de ise resmi makamlar henüz doğrudan bir tedarik kesintisi açıklamadı. Ancak küresel fiyat artışları nedeniyle dizel ve benzin litre fiyatlarına zam gelmesi, mutfak tüpü ve sanayi gazı maliyetlerinin artması bekleniyor.
Ürdün bütçeden karşıladı, Batı Şeria rekor kırdı
Bölge ülkeleri krizle farklı yöntemlerle mücadele etmeye çalışıyor:
- Ürdün’de 317 milyon dolarlık destek: Amman yönetimi küresel fiyat dalgalanmasını tüketiciye tam olarak yansıtmamak için devreye girdi. Fiyatlar yıl başına göre yüzde 20 artarak 1,20 dolara çıksa da hükümet fiyat farkını karşılamak adına yaklaşık 317 milyon dolarlık (224 milyon Ürdün dinarı) sübvansiyon sağladı.
- Batı Şeria’da Paris Protokolü baskısı: Paris Ekonomik Protokolü uyarınca İsrail piyasasına bağımlı olan Filistin pazarında motorinin litresi 2,79 dolara, 98 oktan benzinin litresi ise 3 doların üzerine tırmanarak bölgenin en yüksek seviyesine ulaştı.
Hürmüz tıkanıklığı ve kış talebi baskıyı artırıyor
Enerji analisti Yesar el-Maliki, 2026 yılı başında tırmanan askeri gerilimin ardından Hürmüz Boğazı’nda yaşanan seyrüsefer aksaklıklarının ithalat maliyetlerini doğrudan sıçrattığına dikkat çekiyor. Bölge ülkeleri arasında rafineri altyapısı zayıf olan Suriye’nin en kırılgan halka olduğunu belirten Maliki; Ürdün’de bütçenin, Lübnan’da ise tükenen mali rezervlerin zorlandığını vurguluyor.
Küresel ölçekte Hürmüz’deki aksamalara Rus rafine petrol ürünlerine dönük kısıtlamaların da eklenmesi, dizel arzındaki darlığı kalıcı kılıyor. Kış aylarında ısınma amaçlı talebin katlanmasıyla birlikte, taşımacılık maliyetlerindeki artışın gıda enflasyonunu daha da körüklemesinden endişe ediliyor.
