Dünya petrol ve doğal gaz sevkiyatının yaklaşık beşte birinin geçtiği kritik su yolu Hürmüz Boğazı, İran Devrim Muhafızları Ordusu ile ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) arasında hem sahada hem de enformasyon cephesinde tırmanan sıcak bir restleşmeye sahne oluyor. Tahran yönetimi son 24 saat içinde en az dört petrol tankerinin deniz mayınlarına çarparak infilak ettiğini ve alev aldığını açıklarken, Washington boğazdaki tüm ana geçiş koridorlarının mayınlardan temizlendiğini savunarak iddiaları kesin bir dille yalanladı.
İran Silahlı Kuvvetleri tarafından yapılan resmi açıklamada; vurulan tankerlerin güzergâh kurallarını çiğnediği, radar ve otomatik tanımlama sistemlerini (AIS) kapattığı ve Umman kıyılarına yakın “yetkisiz güney koridorunu” kullandığı öne sürüldü. Söz konusu güzergâhın mayınlı saha olduğunu belirten Devrim Muhafızları, gemilerin doğrudan yapılan telsiz uyarılarını dikkate almadığını iddia ederek tüm sorumluluğun armatör şirketlere ve gemi kaptanlarına ait olduğunu bildirdi.
ABD yalanladı, İngiliz deniz güvenliği UKMTO batığı doğruladı
İran’ın iddialarına sosyal medya üzerinden yanıt veren ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), uluslararası ticaret koridorlarında herhangi bir aktif mayın bulunmadığını ve hiçbir ticari geminin mayına çarpmadığını duyurdu. Açıklamada, ABD donanmasının uluslararası geçiş hatlarını tamamen temizlediği ve yaz aylarından bu yana Körfez ülkelerinin 1,5 milyar varili aşkın petrolü güvenle ihraç etmesine refakat edildiği kaydedildi.
İran Devrim Muhafızları Sözcüsü Hüseyin Muhibbi ise CENTCOM’un açıklamasına tepki göstererek, “Hürmüz’deki mayınların temizlendiği iddiasını kuru bültenlerle değil, bağımsız delillerle kanıtlayın” çağrısında bulundu.
Karşılıklı açıklamalar sürerken, Birleşik Krallık Deniz Ticareti Operasyonları (UKMTO) kuruluşu, Umman’ın Hasab kenti açıklarında bir deniz aracının güvenlik hadisesi sonucu alev alarak battığını rapor etti. Bu gelişme, sahadaki güvenlik risklerinin fiilen devam ettiğini bir kez daha gözler önüne serdi.
Hürmüz Boğazı’ndaki “mayınlı koridor” bilmecesinin arka planı
Boğazdaki mayın gerilimi, 28 Şubat’ta başlayan askeri çatışmaların ardından tarafların karşılıklı hamleleriyle tırmandı. ABD Başkanı Donald Trump ağustos ayında yaptığı açıklamada, ABD donanmasının Hürmüz Boğazı’ndaki tüm mayınları imha ettiğini ilan etmiş ve yeni mayın döşeyecek unsurların derhal vurulacağı uyarısında bulunmuştu.
Tahran yönetimi ise Trump’ın bu çıkışını “piyasaları teskin etmeye dönük bir illüzyon” olarak nitelendirmişti. Dönemin İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, “Bu mayınların tam koordinatlarını yalnızca İran bilir. Bölgeye sokulacak Amerikan mayın tarama gemileri son derece elverişli birer hedef olacaktır” ifadelerini kullanmıştı.
Uzmanlar: Risk sadece ana koridorlarla sınırlı değil
Askeri analistler, ABD ordusunun ana seyrüsefer hatlarını tarayıp temizlediği bilgisinin makul olduğunu, ancak bunun boğazın yüzde yüz güvenli olduğu anlamına gelmediğini vurguluyor. Gözetim altındaki rotaların dışına sürüklenen “serseri mayınlar” ile tespit edilemeyen mühimmatların halen ciddi bir tehdit oluşturduğu belirtiliyor.
- İran’ın mayın kapasitesi: Deniz güvenliği uzmanlarına göre İran, dip mayınlarından modern akustik mühimmatlara kadar 2 bin ila 6 bin adet arasında yerli üretim deniz mayını stoğuna sahip.
- Sigorta primlerinde rekor artış: S&P Global verilerine göre, savaş öncesi gemi gövde değerinin yüzde 1 ila 3’ü arasında seyreden harp riski sigorta primleri, gerilimle birlikte yüzde 7,5 ila 10 seviyesine fırlayarak nakliye maliyetlerini katladı.
ABD Donanması’nın mayın tarama filosu ve İHA gerilimi
Mayın temizleme operasyonlarının (MCM) son derece riskli ve meşakkatli bir süreç olduğuna işaret eden güvenlik raporları, ABD Donanması’nın son dönemde geçirdiği teknik dönüşüme dikkat çekiyor. Bahreyn’de konuşlu son 4 adet Avenger sınıfı mayın tarama gemisinin eylül ayında emekliye ayrılması ve havadan mayın tarama faaliyeti yürüten MH-53E Sea Dragon helikopterlerinin hizmet dışı bırakılması nedeniyle Washington, boğazdaki güvenlik operasyonlarını güdümlü füze muhripleri, uydu gözetimi ve insansız su altı araçlarıyla (UUV) yürütüyor.
Sahadaki restleşme hava unsurlarına da yansıdı. İran Devrim Muhafızları elektronik harp birlikleri, Hürmüz Boğazı’nın batısında ABD ordusuna ait bir “MQM-170 Outlaw” tipi keşif İHA’sının kontrolünü ele geçirerek İran topraklarına indirdiklerini açıkladı. CENTCOM Sözcüsü Tim Hawkins ise İran televizyonunun yayımladığı görüntüleri reddederek, söz konusu İHA düşürme iddiasının gerçeği yansıtmadığını bildirdi.
