Uluslararası Para Fonu (IMF), Ekim 2026 tarihli Dünya Ekonomik Görünümü Raporu’nu kamuoyuyla paylaştı. Resmî metinde küresel ekonominin son yıllarda maruz kaldığı ağır şoklara karşı direnç gösterdiği vurgulansa da satır aralarındaki analizler ve ekonomik göstergeler, mevcut tablonun sanılandan çok daha kırılgan olduğuna işaret ediyor.
Raporda yer alan tespitler, ekonomilerin geniş çaplı bir resesyondan kaçınmayı başardığını ancak yeni şoklara karşı kullanılabilecek mali ve parasal cephanenin neredeyse tükendiğini ortaya koyuyor.
Direnç görüntüsünün ardındaki yapısal çelişkiler
IMF raporu, kamuoyuna ilk bakışta çelişkili görünen iki temel mesaj veriyor. Bir yanda küresel hasılanın savaşlara, lojistik tıkanıklıklara ve faiz artışlarına rağmen pozitif bölgede kaldığı belirtilirken; diğer yanda büyüme makasının açıldığı, enflasyonun yeniden ivme kazandığı ve ülkelerin mali hareket alanlarının kritik seviyede daraldığı kaydediliyor.
2020 yılındaki küresel salgınla başlayan süreç, Rusya-Ukrayna savaşıyla derinleşen gıda ve enerji kriziyle devam etti. 2022’de 100 ila 130 dolar bandını test eden brent petrol ve FAO verilerine göre 2020’den bu yana yüzde 40’a yakın artan gıda fiyatları, kamu bütçelerini doğrudan vurdu. Günümüzde ise Hürmüz Boğazı’ndaki aksamalar ve Babülmendep hattındaki askeri hareketlilik küresel tedarik zincirlerini baskı altında tutuyor.
Uluslararası Finans Enstitüsü (IIF) verilerine göre küresel kamu ve özel borç stokunun 365 trilyon dolara ulaşması, olası yeni krizler karşısında hükümetlerin müdahale kapasitesini ciddi biçimde sınırlıyor.
Jeopolitik faktörler geleneksel enflasyon dinamiklerini değiştirdi
Raporda dikkat çekilen en kritik başlıklardan biri, ekonomik risklerin doğasındaki dönüşüm oldu. Geçmişte klasik iş döngüleri ve finansal dengesizliklerden kaynaklanan dalgalanmalar, yerini jeopolitik kırılmalara bıraktı.
ABD Merkez Bankası (Fed) başta olmak üzere önde gelen merkez bankalarının uyguladığı sıkı para politikalarına rağmen enflasyonun kalıcı biçimde kontrol altına alınamadığı görülüyor. IMF projeksiyonlarına göre, 2025’te yüzde 4,1 düzeyinde olan küresel enflasyonun 2026 yılında yüzde 4,7’ye tırmanması, ardından 2027’de yeniden yüzde 4,1 bandına gerilemesi öngörülüyor. Parasal sıkılaştırmanın iç talebi dizginleyebildiği, ancak savaşları durdurma veya kritik boğazlardaki transit güvenliğini sağlama noktasında etkisiz kaldığı vurgulanıyor.
Yapay zeka destekli büyüme makası daha da açıyor
Küresel büyüme rakamlarının genele yayılmadığı ve yapısal bir eşitsizlik barındırdığı uyarısı raporda geniş yer buluyor:
- Dar tabanlı teknoloji ivmesi: Büyümenin önemli bir bölümü, gelişmiş ülkelerin yapay zeka ve ileri teknoloji altyapılarına yaptığı yatırımlarla sınırlı kalıyor.
- Gelişmekte olan ekonomilerde mali açmaz: Enerji ithalatçısı ve teknoloji ekosistemine entegre olamamış gelişmekte olan ülkeler; yüksek borçlanma faizleri, kabaran enerji faturaları ve yavaşlayan doğrudan yatırımlarla mücadele ediyor.
Sosyal yardımlar ve mali disiplin ikilemi
Hayat pahalılığıyla mücadelede IMF, geniş tabanlı sübvansiyonlar ve fiyat tavanı kontrolleri yerine doğrudan hedef odaklı nakit transferlerini öneriyor. Ancak gelişmekte olan pek çok ülkenin kapsamlı sosyal veri tabanlarından yoksun olması, teoride doğru kabul edilen bu politikaların sahada uygulanmasını güçleştiriyor.
Sonuç olarak IMF raporu, küresel ekonominin fırtınayı tamamen atlattığını değil; yalnızca krizleri öteleyerek zaman kazandığını gösteriyor. Hükümetlerin önümüzdeki dönemde ya bugünden köklü ve zorlu yapısal reformlara girişmesi ya da gelecekte çok daha ağır maliyetli şoklarla yüzleşmesi gerekecek.
