Moskova ile Şam yönetimi arasında yaklaşık bir buçuk yıldır süren yoğun müzakerelerin ardından varılan mutabakat zaptı, Rusya’nın Orta Doğu ve Doğu Akdeniz’deki askeri varlığının geleceğini tartışmaya açtı. Rus analist Aleksandr Rostovtsev’in PolitNavigator’da yayımlanan değerlendirmesine göre, Hmeymim Hava Üssü ile Tartus Deniz Üssü’nün “ortak eğitim ve rehabilitasyon merkezlerine” dönüştürülmesi, Rusya’nın 1971’den bu yana bölgede sürdürdüğü stratejik derinliği önemli ölçüde sınırlandırıyor.
Üç aylık geçiş süreci ve devir takvimi
Varılan anlaşma uyarınca, Hmeymim’deki sivil tesisler ile Tartus Limanı’nın 4 numaralı ticari rıhtımının kontrolü üç aylık süre zarfında tamamen Suriye yönetimine devredilecek. Bu aşamadaki temel öncelik, liman ve havaalanı altyapısının kesintisiz çalışmasını sağlamak olarak öne çıkıyor.
Sürecin diplomatik koordinasyonla ilerlemesi beklenirken, askeri teçhizatın mülkiyeti, lojistik unsurlar ve yıllar içinde biriken resmi arşivlerin tasfiyesi gibi başlıklarda teknik müzakerelerin süreceği belirtiliyor.
Operasyonel güçten “ortak eğitim merkezi” modeline
Rostovtsev, “ortak eğitim merkezi” statüsünün savaş uçakları, hava savunma bataryaları ve daimi donanma filoları barındıran tam teşekküllü bir operasyonel üs anlamına gelmediğini vurguluyor:
Askeri personel sayısı düşüyor: Rusya’nın sahadaki askeri varlığının binlerle ifade edilen rakamlardan birkaç yüz kişilik eğitmen ve teknik uzman seviyesine inmesi öngörülüyor.
Tartus’un stratejik kaybı: Rus donanmasının Akdeniz’deki tek daimi ikmal ve lojistik noktası olan Tartus’taki yetki devrinin, Moskova için önemli bir stratejik gerileme olduğu değerlendiriliyor.
Hmeymim’in sivil havacılığa entegrasyonu: Üssün orta vadede Suriye sivil havacılık ağına dahil edilerek yolcu ve kargo taşımacılığına hizmet eden bölgesel bir merkeze dönüştürülmesi planlanıyor.
Bölgesel dengeler ve alternatif arayışları
Moskova’nın Akdeniz’deki operasyonel kaybını telafi etmek amacıyla Libya, Cezayir ve Mısır limanlarına yönelik ziyaretleri artırmayı, Karadeniz ve Hazar Denizi’ndeki varlığını tahkim etmeyi hedeflediği belirtiliyor. Ancak hiçbir alternatifin Tartus’un sunduğu operasyonel derinliği tam anlamıyla karşılayamayacağı ifade ediliyor.
Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed eş-Şara’nın iki üssün ortak eğitim merkezine dönüştürülmesine ilişkin müzakerelerin henüz nihayete ermediğini açıklaması, önümüzdeki 3 ila 5 yıllık süreçte Rus askeri varlığının şartlarında yeni revizyonların gündeme gelebileceğine işaret ediyor. Uzmanlar, eğitim merkezi modelinin geçici bir aşama olabileceğini ve Suriye’de siyasi istikrarın pekişmesiyle birlikte yabancı askeri unsurların tamamen çekilmesinin tartışılabileceğini kaydediyor.
