ABD ile Tahran hattında tansiyonun yükseldiği ve diplomatik temasların sürdüğü bir dönemde, sosyal medyada paylaşılan bir video küresel çapta panik yarattı. İran devlet televizyonunun, ABD’nin İsfahan’daki yer altı tesisi “Kazma Dağı”na (Kuh-e Kolang / Pickaxe Mountain) yönelik olası bir nükleer saldırısına karşı halkı uyardığı ve hayatta kalma talimatları yayımladığı iddia edildi. Milyonlarca izlenmeye ulaşan ve bazı uluslararası medya organlarınca da paylaşılan görüntünün gerçeği yansıtmadığı ortaya çıktı.
İddiaya konu paylaşımlarda, İran makamlarının nükleer patlama anında ışığa bakılmaması, yere kapanıp başın korunması, araçlardan uzak durulması ve sığınaklarda en az 24 saat kalınması gibi acil durum rehberleri yayınladığı öne sürüldü.
Milyonlarca izlenen videonun aslı ne?
Sosyal medya platformlarında “Cevad Gok” adlı hesabın paylaşımıyla başlayan ve kısa sürede 8 milyonu aşkın görüntülenmeye ulaşan iddia, bağımsız teyit incelemelerine takıldı. Yapılan teknik analizler, videonun resmi bir İran kanalında yayımlanmadığını gösterdi.
İran devlet televizyonu (IRIB) ile IRNA, Fars ve Tasnim gibi ülkenin resmi haber ajanslarının son yayınları tarandığında nükleer bir saldırı uyarısına dair hiçbir kayıt bulunamadı. İran Atom Enerjisi Kurumu’nun da bu yönde bir açıklaması yer almazken; İran Kızılayı’nın sadece savaş durumundaki genel patlamalara karşı standart sivil savunma yönergeleri paylaştığı, nükleer bir ihtara yer vermediği saptandı.
Görüntüler yapay zeka üretimi çıktı
Video InVID aracıyla karelerine ayrılıp tersine görsel arama yöntemiyle incelendiğinde, içeriğin ilk olarak 21 Ekim’de Instagram’daki “İran Nükleer” adlı bir sayfada paylaşıldığı belirlendi.
Görüntülerin tamamen yapay zeka (AI) destekli görsel üretim araçlarıyla hazırlanmış varsayımsal bir animasyon olduğu anlaşıldı. Söz konusu Instagram hesabının da Meta tarafından “yapay zeka tarafından oluşturulmuş profil” ve “AI içeriği” etiketleriyle işaretlendiği, sayfanın İran Atom Enerjisi Kurumu’nun logosunu taklit ederek takipçi kazanmayı amaçlayan anonim bir yapı olduğu tespit edildi.
İddiaları körükleyen “Kazma Dağı” tartışması
Kurgu videonun hızla yayılmasında, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’ın nükleer kapasitesine dair yaptığı sert açıklamalar ile kamuoyunda geniş yankı bulan değerlendirmeler etkili oldu. Natanz zenginleştirme tesisine yaklaşık 2 kilometre mesafede bulunan ve yerin 100 metre derinliğinde yer alan granit tünel kompleksi “Kazma Dağı”, olası saldırı senaryolarının merkezinde yer alıyor.
Tesis çevresindeki tahkimat çalışmalarının uydu fotoğraflarına yansıması bölgedeki endişeyi artırırken, kurgusal bir sivil savunma animasyonunun resmi devlet uyarısı gibi sunulması bilgi kirliliğini tırmandırdı. Suudi Arabistan Nükleer ve Radyasyon Düzenleme Kurumu da bölgede korku yaratan dayanaksız nükleer iddialara ve bilimsel temeli olmayan yorumlara karşı vatandaşları uyardı.
