İngiliz The Telegraph gazetesinde Henry Bodkin imzasıyla yayımlanan kapsamlı analiz, İsrail’in toplumsal dokusunu ve siyasi istikrarını tehdit eden benzeri görülmemiş bir iç krizle karşı karşıya olduğunu ortaya koydu. Habere göre, ABD Merkezi İstihbarat Teşkilatı’na (CIA) ait gizli bir istihbarat değerlendirmesi, biriken krizlerin ülkeyi toplumsal bir çözülmeye ve iç savaş ihtimaline sürükleyebileceği konusunda uyarılarda bulunuyor.
Söz konusu değerlendirmede; Haredi (Ultra-Ortodoks) Yahudilerin zorunlu askerlikten muaf tutulması tartışmaları, Batı Şeria’daki yasa dışı yerleşimlerin genişletilmesi, artan yerleşimci şiddeti ve yükselen askeri harcamaların getirdiği ekonomik yüklerin toplumsal kırılmayı geri dönülmez bir noktaya taşıdığı kaydedildi.
Orduda Haredi krizi ve derinleşen kutuplaşma
İsrail ordusunda yılda 100 günden fazla aktif görev yapmak zorunda kalan yedek askerlerin yükü artarken, Haredi toplumunun askerlikten muaf tutulma ısrarı en büyük çatışma eksenlerinden birini oluşturuyor. Raporda, dindar askerlerin bir zırhlı personel taşıyıcı içinde kadın sıhhiye görevlisinin bulunmasını gerekçe göstererek operasyona katılmayı reddetmesi ve ardından 16 askerin cezalandırılması gibi vakalar örnek gösteriliyor. Askere alım merkezlerine gitmeyen onlarca Haredi’nin gözaltına alınması ise sokaklarda kitlesel protestolara ve şiddet olaylarına yol açıyor.
Başbakan Binyamin Netanyahu karşıtı muhalefet cephesi dindarların da orduya dahil edilmesini savunurken, bu durum dini ve laik kesimler arasındaki gerilimi tırmandırıyor. Gazeteye göre, yaklaşan seçim atmosferinde Netanyahu’nun iktidarda kalması ya da eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot liderliğinde alternatif bir hükümetin kurulması ihtimallerinin her ikisi de karşı kamptan sert tepkiler doğurabilecek potansiyel taşıyor.
Batı Şeria’da tırmanan gerilim ve radikal sağın yükselişi
Raporda ele alınan bir diğer kritik başlık ise Batı Şeria’daki yerleşimci hareketliliği oldu. Filistinlilere, gazetecilere ve Avrupalı diplomatlara yönelik saldırıların artması, İsrailli liberal çevrelerde hükümet politikalarının aşırılık yanlılarını cesaretlendirdiği yönündeki endişeleri kuvvetlendiriyor. İsrail ordusunun yasa dışı yeni karakolların kurulmasını engelleme ya da boşaltma girişimlerinin yerleşimcilerle orduyu doğrudan karşı karşıya getirmesinden çekiniliyor.
Avrupa Dış İlişkiler Konseyi (ECFR) uzmanı Beth Oppenheim, İsrail’in varoluşsal sorularla yüzleştiğini ve laik-dindar çatışması riskinin giderek ciddileştiğini belirterek şu değerlendirmeyi yaptı:
“Netanyahu liderliğindeki Likud Partisi, son yıllarda aşırı sağcı dindar siyonist hareketin ideolojik etkisi altına daha fazla girdi. Askerlik krizi, yerleşimci şiddeti ve ekonomik baskıların aynı anda tırmanması, İsrail içindeki fay hatlarını daha önce görülmemiş düzeyde derinleştiriyor.”
2023 yılındaki yargı reformu protestoları ve Gazze’deki esirlerin geri getirilmesine yönelik hükümet karşıtı kitlesel gösterilerin mirası üzerine eklenen bu gerilimler, krizin artık geleneksel siyasi tartışmaları aşıp doğrudan bir iç güvenlik tehdidine evrildiğini gösteriyor.
