Sudan’da devam eden iç çatışmaların gölgesinde derinleşen ekonomik çöküş, halkın günlük yaşamını doğrudan tehdit ediyor. Ülke para birimi Sudan lirasının yabancı para birimleri karşısında benzeri görülmemiş bir hızla değer kaybetmesi, durgunluk yaşayan pazarlarda fiyatları fahiş seviyelere tırmandırdı. Aileler harcamalarını en aza indirmek zorunda kalırken, temel tüketim maddeleri bile lüks haline geldi.
Savaşın başlangıcında serbest piyasada 1 ABD doları yaklaşık 570 Sudan lirası seviyesindeyken, 2023 yılı sonunda 2 bin 550 liraya, son dönemde ise 7 bin lira sınırının üzerine fırladı. Paranın hızla erimesi gıdadan ulaşıma, sağlıktan kamu hizmetlerine kadar tüm sektörlerde derin bir maliyet baskısı yarattı.
Gramla alışveriş dönemi başladı
Pazarlarda yaşanan geçim mücadelesi vatandaşların alışveriş alışkanlıklarını baştan aşağı değiştirdi. Bir kilogram şekerin fiyatının 10 bin lirayı bulması nedeniyle alım gücü tükenen birçok kişi, artık çeyrek kilo dahi almakta zorlanıyor. Esnaf, eskiden kilo bazında talep gören gıdaların artık günübirlik ve çok kısıtlı miktarlarda satılabildiğini aktarıyor.
Ekonomistler, krizin daha da derinleşmesini önlemek amacıyla Sudan Merkez Bankası’nın para politikaları ile Maliye Bakanlığı’nın mali tedbirlerinin acil ve koordineli bir eylem planı dahilinde yürütülmesi gerektiğine dikkat çekiyor.
Yerel yönetimlerden mobil tanzim satış adımı
Fiyat artışlarının yıkıcı etkilerini hafifletmek amacıyla Hartum eyalet yetkilileri harekete geçti. Eyaletteki yedi yerel bölgede hem sabit hem de mobil satış noktaları kurulması kararlaştırıldı.
Eyalet Sanayi ve Ticaret Bakan Vekili Emin Hasan, üreticiden tüketiciye doğrudan ulaştırılacak indirimli temel gıda, et ve sebzelerle piyasadaki fiyat spekülasyonunu kırmayı ve halkın asgari ihtiyaçlarını karşılamayı hedeflediklerini belirtti.
Geleneksel sokak lezzetleri bile lüks oldu
Ekonomik yıkım, Sudanlıların beslenme kültürünü de zorunlu olarak dönüştürdü. Kasaplarda dana etinin kilogram fiyatı 44 bin liraya, kuzu eti ise 70 bin liraya kadar ulaştı. Kırmızı et alamayan dar gelirli aileler, ülkenin en yaygın geleneksel yemeği olan bakla ezmesine (“fette ful”) yöneldi.
Ancak ekmek ve yemeklik yağ maliyetlerindeki artış, bu sade sokak lezzetinin fiyatını da yüzde 40 oranında yükselterek bazı noktalarda tabak başına 15 bin liraya kadar taşıdı. Günlük harcamalarında sürekli kısıntıya gitmek zorunda kalan Sudanlılar, savaş ekonomisinin ağır faturasını sofralarındaki en temel gıdalardan fedakarlık ederek ödemeye çalışıyor.
