Afrika’nın Sahel kuşağında iklim krizinin tetiklediği su ve mera kıtlığı, Çad’da geleneksel toplulukları kanlı bir hesaplaşmanın eşiğine getirdi. Ülkenin batısındaki Hadjer-Lamis ile Barh el Gazel bölgeleri sınırında yer alan Koula mevkiinde, bir su birikintisini paylaşma anlaşmazlığıyla başlayan silahlı çatışmalarda 25 kişi hayatını kaybetti, 22 kişi yaralandı.
Hadise, Kreda topluluğuna mensup bir çobanın hayvanlarını sulamak için geldiği gölet başında Kouka topluluğundan bir kişiyle tartışmasıyla patlak verdi. Çobanın silahını ateşlemesi üzerine akrabaların dahil olduğu tartışma, kısa sürede iki kabile arasında otomatik tüfeklerin kullanıldığı geniş çaplı bir çatışmaya dönüştü. Olayın ardından 39 kişi gözaltına alınarak başkent N’Djamena’ya nakledildi.
Kuraklık otlakları güneye, çobanları çiftliklere itti
Uluslararası gözlemciler ve yerel kaynaklar, yaşanan kanlı süreci doğrudan doğal kaynakların tükenmesine bağlıyor. Bu yıl mevsim normallerinin çok altında kalan yağışlar ülkedeki mevcut su rezervlerini hızla tüketirken; Birleşmiş Milletler verilerine göre Çad’da düzenli ve güvenli şebeke suyuna erişebilen hanelerin oranı yüzde 10’u dahi geçmiyor.
Uluslararası Af Örgütü’nün yayımladığı “Topraktan Yaşamak, Toprak İçin Ölmek” başlıklı raporda, iklim krizinin yarattığı kuraklık dalgalarının göçebe çobanları güneydeki tarım alanlarına doğru inmeye zorladığına dikkat çekiliyor. Çiftçilerin ekim alanlarını genişletme çabası ile çobanların hayvanlarını besleme arayışı, aynı daralan coğrafyada ölümcül bir rekabete yol açıyor.
Bireysel silahlanma ve çıkar çatışması bilançoyu ağırlaştırıyor
Çad üzerine çalışan siyaset bilimciler, geçmişte sopa ve bıçaklarla yaşanan sınır anlaşmazlıklarının artık ağır savaş silahlarıyla yürütülmesini bilançonun büyümesindeki en önemli faktör olarak görüyor.
Uzmanlar ayrıca şu kritik dinamiklere işaret ediyor:
- Bürokratik çıkar ağları: Taşrada görev yapan bazı askeri ve mülki idarecilerin bizzat hayvan sürüleri edinerek bu sürüleri silahlı çobanlara emanet etmesi, idarenin tarafsızlığına gölge düşürüyor.
- Hızlı seferberlik: Cep telefonları ve motosikletlerin yaygınlaşması, 100 kilometre mesafedeki kabile üyelerinin saatler içinde çatışma bölgesine takviye güç olarak gelmesine olanak tanıyor.
- Cezasızlık algısı: Adalet mekanizmalarının yetersizliği ve güvenlik güçlerinin geç müdahale etmesi, kabilelerin kendi adaletini silahla aramasına zemin hazırlıyor.
Sahel boyunca bitmeyen kanlı zincir
Koula’da yaşananlar izole bir olay olmaktan uzak. Nisan ayında Ouaddaï bölgesinde bir su kuyusu kavgası 42 can almış, geçtiğimiz ay Orta Afrika Cumhuriyeti sınırındaki Salamat vilayetinde benzer bir çatışmada en az 12 kişi ölmüştü.
Uzmanlar ve sivil toplum kuruluşları; geçici askeri sevkiyatlar yerine göç rotalarını netleştiren yasal bir çerçeve çizilmesi, bölgede etkin bir silahsızlanma seferberliği başlatılması ve kapsamlı bir “iklim uyum planı” geliştirilmedikçe kuraklaşan topraklarda bu kanlı döngünün kırılamayacağı uyarısını yineliyor.
