Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Orta Doğu’daki askeri gerilim ve petrol ile doğal gaz tedarik zincirindeki aksamalar nedeniyle dört Arap ülkesinin yakıt ithalat faturasının 2026 başından bu yana yaklaşık yüzde 66 oranında arttığını açıkladı. Ajans, artan maliyetlerin kamu bütçeleri üzerindeki baskıyı derinleştirdiği ve hane halkı ile işletmeler için enerji yükünü ciddi ölçüde ağırlaştırdığı uyarısında bulundu.
Rapora göre Mısır, Fas, Tunus ve Lübnan’ın ham petrol, petrol türevleri ve doğal gaz ithalatına harcadığı toplam aylık tutar, mart ayında 4,6 milyar dolara, haziran ayında ise 4,8 milyar dolara yükseldi. Bu artışta en büyük payı petrol türevleri alırken, Mısır’ın sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) alımlarının etkisiyle doğal gaz faturası aynı dönemde iki katına çıktı.
Mısır bütçesinde elektrik ve yakıt baskısı
Mısır’ın yakıt ithalat maliyetinin yılın ilk altı ayında neredeyse ikiye katlandığı kaydedildi. Hükümet, kamu maliyesindeki yükü hafifletmek amacıyla dar gelirli kesimi koruyacak önlemler saklı kalmak kaydıyla, geçtiğimiz temmuz ayında konut elektrik tarifelerine ortalama yüzde 12 zam yapmak zorunda kaldı.
Ülkede yıllık elektrik sübvansiyonunun yaklaşık 1,9 milyar doları bulduğunu aktaran ajans, küresel fiyat şoklarının sübvansiyonlar yoluyla dengelenmesinde sınırların zorlandığına dikkat çekti.
Üretici ülkeler de krizden etkileniyor
Fiyat artışlarının petrol ve doğal gaz üreticisi ülkelere doğrudan yüksek gelir olarak dönmediği belirtildi. Hürmüz Boğazı’ndaki seyrüsefer aksamaları ve enerji altyapısına yönelik saldırıların ihracatı olumsuz etkilediği vurgulandı.
Irak’ta petrol ihracatındaki düşüş ve bazı sahaların kapanması, petrolle birlikte çıkan gaz üretimini mayıs ayı itibarıyla savaş öncesine kıyasla yüzde 60 oranında (günlük 15,6 milyon metreküp) azalttı. İran’dan gelen gaz akışının kesilmesiyle birleşen tablo, yaz aylarındaki talep zirvesinde 35 gigavatlık elektrik açığına ve günlük yaklaşık 6 milyon litrelik benzin krizine yol açtı. Benzer şekilde Afrika’nın en büyük petrol rezervine sahip olan Libya’da ise yerel üretimin tüketimin yalnızca üçte birini karşılayabildiği, aylık yakıt faturasının ise 1 milyar doları bulduğu kaydedildi.
Lübnan ve Yemen’de altyapı çöküşü
Orta Doğu ve Kuzey Afrika ülkelerinin fosil yakıt sübvansiyonlarına yılda ortalama 250 milyar dolar harcadığına değinilen raporda, kırılgan ve çatışma yaşayan ekonomilerdeki elektrik krizinin boyutlarına işaret edildi.
Enerji ihtiyacının yaklaşık yüzde 95’ini ithal yakıtla karşılayan Lübnan’da halkın yarısının elektrik ihtiyacını özel jeneratörlerle temin ettiği, abonelik maliyetlerinin hane başına aylık 300 dolara kadar tırmandığı belirtildi. Yemen’de ise kesintilerin sürdüğü ve kişi başına yıllık 243 kilovatsaat ile dünyanın en düşük tüketim seviyelerinden birinin kaydedildiği aktarıldı.
IEA, bölgede enerji güvenliğinin yalnızca rezerve sahip olmakla sınırlı kalamayacağını belirterek; ihracat güzergahlarının çeşitlendirilmesi, bölgesel elektrik şebekelerinin entegrasyonu, yenilenebilir enerji yatırımları ve sübvansiyonların genel fiyat desteği yerine doğrudan ihtiyaç sahibi kesimlere yönlendirilmesi çağrısında bulundu.
