Dijital platformlar üzerinden yürütülen ve dünya genelinde 30 ülkeyi hedef alan devasa bir dezenformasyon ve etki operasyonu gün yüzüne çıkarıldı. Araştırmacılar Marc Owen Jones ve Sohan Dsouza tarafından hazırlanan “Büyük Değişimi İmal Etmek” başlıklı kapsamlı rapor; Ekim 2023 ile Kasım 2026 dönemini kapsayan üç yıllık süreçte 6,12 milyon sterlinlik (yaklaşık 8,2 milyon dolar) bütçeyle yürütülen organize bir propaganda ağını gözler önüne serdi. Araştırmacılar, bu süreci “şimdiye kadar belgelenmiş en büyük organize etki ve dezenformasyon operasyonlarından biri” olarak nitelendirdi.
800 milyon görüntülenme ve yapay zeka destekli içerikler
Rapora göre, Avrupa, Amerika kıtası, Asya ve Orta Doğu’daki kullanıcılara ulaşan kampanya, dijital mecralarda tahmini 800 milyon reklam gösterimi elde etti. Çalışmada; Facebook üzerinde 1.473 reklam, YouTube’da 189 video, TikTok’ta 359 reklam ve yine bu platformdaki hesaplarca paylaşılan 105 video tespit edildi.
Operasyonda kamuoyunu manipüle etmek amacıyla yapay zeka ile üretilmiş videolar, bilgisayar oyunu parodileri, müzikler ve bağlamından koparılarak yeniden kurgulanan görüntüler kullanıldı. Reklamlarda; aşırı sağcı çevrelerin savunduğu, beyaz nüfusun göç yoluyla bilinçli biçimde yer değiştireceğini iddia eden ırkçı “Büyük Değişim” komplo teorisi körüklendi. İçeriklerde “Bu bir işgaldir” ve “Katar Avrupa’yı İslamlaştırıyor” gibi kışkırtıcı sloganlara yer verilirken, Birleşik Arap Emirlikleri vatandaşlarının Avrupa’daki tarihi yapıları satın alıp camiye dönüştürdüğü algısını işleyen kurmaca materyaller dolaşıma sokuldu. Hedefte doğrudan Müslümanlar, göçmenler, Katar ve İran yer aldı.
İzler İsrail’e işaret ediyor: Paravan şirketler devrede
Araştırmacılar, operasyonun arka planındaki aktörlerin doğrudan İsrail içinden faaliyet gösterdiğine dair kuvvetli bulgulara ulaştı. Doğrudan İsrail hükümetinin emriyle yapıldığını kanıtlayan kesin bir veri bulunmadığını belirten Dsouza, “Kanıtlar, operasyona dahil olan yapıların İsrail merkezli olduğunu ve geçmişte İsrail hükümeti tarafından yürütülen etki operasyonlarıyla bağlantılara sahip bulunduğunu gösteriyor” değerlendirmesinde bulundu.
İncelemelere göre, ilk etapta Vietnam’daki aracı şirketler üzerinden İsrail’e bağlanan ağ, Meta’nın Mayıs 2024’te aldığı engelleme tedbirlerinin ardından Kasım 2024’te yeniden aktive oldu ve daha sonra Brezilya merkezli ticari kuruluşları paravan olarak kullanmaya başladı.
Toplumsal kutuplaşma ve denetim çağrısı
Kampanyanın kamuoyu üzerindeki etkisini ölçmek amacıyla 2024 yılında İngiltere hedefli Facebook reklamlarına yapılan 406 yorum incelendi. Analiz sonuçları, kullanıcı yorumlarının yüzde 61’inin İslam karşıtı görüşleri destekler nitelikte olduğunu ortaya koydu.
Konuya ilişkin açıklama yapan Meta yetkilileri, operasyonun ilk etabında kendi platformlarında yaklaşık 900 bin sterlinlik reklam harcaması yapıldığını doğrulayarak koordineli manipülatif davranışlara, sahte hesaplara ve nefret söylemine karşı platform standartlarının tavizsiz uygulandığını bildirdi.
Araştırma raporunun sonuç bölümünde; dijital platformlardaki siyasi reklamların ve gizli etki operasyonlarının hükümetler düzeyinde daha sıkı denetlenmesi gerektiği vurgulandı. Reklam veren kimliklerinin doğrulanması sürecinin zorunlu hale getirilmesi ve kapatılan hesapların aracı şirketler üzerinden yeniden faaliyete geçmesini engelleyecek yasal düzenlemelerin acilen hayata geçirilmesi çağrısı yapıldı.
