Trablus’taki Dahra döviz piyasasında dolar ticaretinin yerini giderek altın satışlarına bırakması, Libya finans sektöründeki derinleşen tıkanıklığı gözler önüne seriyor. Libya Merkez Bankası’nın (CBL) kasasında 100 milyar doları aşkın döviz ve altın rezervi bulunmasına rağmen, ulusal para birimi dinar serbest piyasada tarihi değer kayıplarıyla karşı karşıya.
Resmi kur ile karaborsa arasındaki makas yüzde 44’e çıktı
Serbest piyasada 1 ABD doları 9,27 Libya dinarından işlem görürken, Merkez Bankası’nın resmi kuru 6,43 seviyesinde bulunuyor. İki piyasa arasındaki kur farkının yüzde 44’ü aşması, Merkez Bankası Başkanı Naci İsa’nın istifa talebinde bulunması ve aylardır gelir-gider verilerinin yayımlanmaması finansal belirsizliği tırmandırdı.
Merkez Bankası’nın paylaştığı son verilere göre, döviz gelirleri ile harcamaları arasındaki dengesizlik şu boyutlara ulaştı:
-
Döviz açığı: Yılın ilk iki ayında Merkez Bankası’na aktarılan petrol geliri 2,2 milyar dolar olurken, döviz kullanımı 4,2 milyar dolara ulaştı ve iki ayda 2 milyar dolarlık döviz açığı oluştu.
-
Maaş ve sübvansiyon yükü: Kamu harcamalarının büyük kısmını memur maaşları (yaklaşık 902 milyon dolar) ve kamu sübvansiyonları oluşturdu.
-
Akaryakıt ithalatı faturası: Ülkenin akaryakıt ithalat faturası şubat ayındaki 500 milyon dolar seviyesinden haziran ayında 1,4 milyar dolara fırlayarak döviz talebini katladı.
Şeffaflık krizi ve veri uyuşmazlığı
Merkez Bankası’nın 6 aydır gelir ve gider tablolarını kamuoyuyla paylaşmaması piyasalardaki güven krizini derinleştirdi. Açıklanan son verilerde Ulusal Petrol Kurumu’nun (NOC) 1,81 milyar dolarlık petrol geliri beyan etmesine karşın, Merkez Bankası kayıtlarına 906 milyon dolar aktarıldığının görülmesi mali akıştaki şeffaflık sorunlarını gündeme taşıdı.
Likidite fazlası ve siyasi bölünmüşlük dinarı vuruyor
Ekonomistler, Merkez Bankası’nın sahip olduğu 103 milyar dolarlık rezervin tek başına kuru sabit tutmaya yetmediğini vurguluyor. Üretim artışı olmaksızın piyasaya sürekli likidite pompalanması, ithalata bağımlı tüketim yapısı ve bölünmüş yönetim nedeniyle tek bir merkezi bütçenin uygulanamaması dövize olan talebi kontrolsüz şekilde artırıyor.
Libya Menkul Kıymetler Borsası Kurucusu ve finans uzmanı Süleyman eş-Şahumi, Merkez Bankası’nın elindeki geleneksel para politikası araçlarının sınırına geldiğini belirterek; bütçe disiplini, harcama tavanı ve kapsamlı kurumsal reformlar hayata geçirilmeden dinardaki değer kaybının durdurulamayacağını ifade etti.
