Birleşmiş Milletler’in (BM) New York’taki genel merkezinde Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin (UCM) 24 yıllık tarihinin en kritik kırılma noktalarından biri yaşanıyor. Taraf Devletler Asamblesi’ne üye 125 ülke, Mahkeme’nin Denetim Bürosu’nun talebi doğrultusunda Başsavcı Kerim Han’ın (Karim Khan) görevden alınması için düzenlenecek olağanüstü oturumda oylamaya gidiyor.
UCM’ye üye 21 ülkenin diplomatlarından oluşan Denetim Bürosu, Kerim Han’ın “ağır ihmal ve uygunsuz davranışlarda bulunduğu” sonucuna vararak görevine son verilmesini resmen tavsiye etmişti. Bu kriz, Washington yönetiminin UCM’ye yönelik diplomatik ve ekonomik baskılarını artırdığı bir döneme denk geldi.
Cinsel taciz iddiaları ve BM soruşturması
Görevden alma tavsiyesi, Kerim Han’ın yanında çalışan ve 30’lu yaşlarında olduğu belirtilen Malezyalı kadın bir avukatın sunduğu şikayetler üzerine yürütülen bir yıllık BM soruşturmasına dayanıyor. Wall Street Journal tarafından aktarılan BM raporunda, şikayetçi avukatın ifadelerinin “tutarlı, ayrıntılı ve inandırıcı” bulunduğu kaydedildi.
Soruşturma raporunda, iddianın Lahey’deki mahkeme binası dâhil olmak üzere Han’ın konutunda ve yurt dışı görev gezilerinde gerçekleşen bir dizi olayı kapsadığı aktarıldı. Raporda, taraflar arasındaki hiyerarşik güç dengesizliğine dikkat çekilerek şu ifadelere yer verildi:
“Mevcut güç dengesizliği çerçevesinde, böyle bir ilişkinin hukuki ve etik açıdan uygun kabul edilmesi mümkün değildir.”
Kerim Han ve hukuk ekibi ise suçlamaları kesin bir dille reddediyor. Hukukçuları, Denetim Bürosu’nun kararının prosedür açısından haksız ve delilden yoksun olduğunu belirterek iddialara karşı hukuki mücadele başlatıldığını duyurdu.
İsrail ve Gazze soruşturmaları gölgesinde zamanlama tartışması
Olayın zamanlaması, mahkeme koridorlarında siyasi sabotaj iddialarını da beraberinde getirdi. İddiaların, Kerim Han’ın İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve eski Savunma Bakanı Yoav Gallant hakkında Gazze’de işlenen savaş suçları gerekçesiyle tutuklama emri talep etmesinden hemen önce basına sızdırılması dikkat çekiyor.
Kerim Han, müfettişlere verdiği ifadede, yardımcısının bu iddiaları ortaya atması için “üçüncü taraflarca baskı gördüğüne inandığını” belirtti. Başsavcı doğrudan İsrail’i suçlamasa da kendisinin ve kurumun son aylarda geniş çaplı bir yıpratma kampanyasının hedefi olduğunu dile getirdi. Reuters ve The Guardian’da yer alan analizlerde, İsrail istihbaratının UCM yetkililerine yönelik geçmişteki karalama faaliyetlerine atıfta bulunuldu.
Kerim Han kimdir ve bu karar mahkemenin geleceğini nasıl etkiler?
İngiliz hukukçu Kerim Han, 2023 yılında Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin hakkında çıkardığı tutuklama kararıyla da uluslararası alanda büyük yankı uyandırmıştı. Son olarak Netanyahu ve Gallant hakkındaki girişimleri ise ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin yaptırım tehditlerini beraberinde getirmişti.
Gelişmeler doğrultusunda mahkemenin önündeki olası senaryolar ve mevcut durum şu şekilde özetleniyor:
-
Gizli Oylama Şartı: Kerim Han’ın görevden alınabilmesi için 125 üye ülkeden en az 63’ünün (mutlak çoğunluk) gizli oylamada kabul oyu vermesi gerekiyor. African blokunun büyük kısmının Han’a destek verdiği aktarılıyor.
-
Tutuklama Emirlerinin Durumu: Kerim Han görevden alınsa dahi, Netanyahu ve Gallant hakkındaki tutuklama kararları geçerliliğini koruyacak. Kararlar mahkeme hâkimleri tarafından onaylandığı için şahsi değil, kurumun hukuki tasarrufu sayılıyor.
-
Geçici Yönetim: Mayıs ayından bu yana gönüllü izne ayrılan Han’ın yerine Başsavcılık makamını vekileten yardımcıları yürütüyor.
Oylamadan ne sonuç çıkarsa çıksın, kararın 2002 yılında insanlığa karşı işlenen suçları yargılamak üzere kurulan UCM’nin bağımsızlığı ve kurum içi dengeleri üzerindeki derin çatlakları kapatmaya yetmeyeceği değerlendiriliyor.
