New York Belediye Başkanı Zohran Mamdani, İngiltere Kralı 3. Charles ile gerçekleştireceği görüşme öncesinde yaptığı açıklamalarla sömürge dönemi mirasından kaynaklanan tarihi bir tartışmayı yeniden alevlendirdi. Hint asıllı olan Mamdani, dünyanın en büyük mücevherlerinden biri kabul edilen ve “Işık Dağı” anlamına gelen 105 karatlık Koh-i Noor elmasının asıl sahibi olan Hindistan’a geri verilmesi gerektiğini savundu.
Sömürge mirası ve “çalınan” servet
İngiliz Kraliyet tacının en nadide parçalarından biri olan Koh-i Noor, yüzyıllar boyunca Babürlüler, İranlılar, Afganlar ve Sihler arasında el değiştirdikten sonra 19. yüzyılda Doğu Hindistan Şirketi aracılığıyla İngiltere’nin eline geçti. Bugün Hindistan, Pakistan ve Afganistan, elmasın kendi topraklarından zorla ve hukuk dışı yöntemlerle alındığını belirterek iadesini talep ediyor. Güney Asya halkları için bu mücevher, sadece maddi bir değer değil, sömürge döneminde gasp edilen zenginliklerin ve ulusal onurun sembolü olarak görülüyor.
Kimin elması? Hak sahipliği tartışması
İngiltere, elmasın iadesi konusundaki talepleri “hak sahipliğinin belirsizliği” gerekçesiyle geri çeviriyor. Afganistan, elmasın 18. yüzyılda Kandahar ve Kabil’de bulunduğunu belirterek öncelikli hak iddia ederken; Hindistan ise mücevherin çıktığı toprakların asıl varisi olduğunu savunuyor. Dönemin İngiltere Başbakanı David Cameron, 2013’teki Hindistan ziyareti sırasında iadenin “mantıklı olmadığını” söyleyerek müze eserlerinin ait oldukları ülkeler yerine küresel olarak paylaşılması gerektiğini savunmuştu.
Batı’nın içerisinden yükselen adalet sesi
Mamdani’nin bu çıkışı, tarihi bir eserin iadesi talebinin artık sadece Asya başkentlerinden değil, Batı’nın en önemli metropollerinden biri olan New York’un seçilmiş bir yöneticisinden gelmesi bakımından stratejik bir önem taşıyor. Uzmanlar, bu durumun sömürgecilik sonrası tazminat ve tarihi adalet tartışmalarını küresel bir boyuta taşıdığını ve Kral 3. Charles’ın şahsında İngiliz monarşisini sömürgeci geçmişiyle yüzleşme konusunda uluslararası bir baskı altına soktuğunu belirtiyor.
