Geçtiğimiz Aralık ayında, Özgürlük ve Değişim Bildirgesi Güçleri (ÖDBG), silahlı gruplar ve diğer siyasi partiler, ordunun liderleri ve Hızlı Destek Kuvvetleri’yle (HDK), iktidardan çekilmelerini ve sivillerin liderliğinde bir hükümet kurmalarını şart koşan bir siyasi çerçeve anlaşması imzaladılar. Ancak HDK’nin birleşik ulusal orduya entegrasyonu konusundaki anlaşmazlıklar, nihai bir anlaşmaya varmanın yolunu tıkadı ve iki taraf arasında Nisan ayı ortasında patlak veren savaşın başlamasını hızlandırdı.
ÖDBG Ağustos ayı başlarında, Mısır’ın başkenti Kahire’de toplantılar düzenledi. Bu süre zarfında, Sudan’da iki savaşan tarafı ateşkes anlaşmasını imzalamaya zorlamak için Suudi Arabistan ve ABD tarafından desteklenen Cidde platformunda uluslararası ve bölgesel platformları ve girişimleri birleştirme, insani düzenlemeleri ve ülkedeki krizi kesin olarak çözmek için yeni bir siyasi süreç başlatma konusunda anlaştılar.
Darfur Bölgesi Başkanı Minni Arko Minavi ise savaşan taraflara diyalog ve müzakere yoluyla savaşı derhal durdurma çağrısını yineledi. Minavi, “Siyasi çözüm birkaç kişiye bırakılmamalı. Sudan halkı tarafından paylaşılmalıdır” dedi. Sudan Kurtuluş Ordusu Hareketi lideri Minavi, 2020’de Cuba Barış Anlaşması’nı imzalayan silahlı gruplara benzer şekilde, savaşta tarafsız bir tutum sergiledi ve herhangi bir tarafın yanında yer almadı.
BAE’den yalanlama
Öte yandan Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Nisan ayı ortasında ordu ile HDK arasında çatışmaların patlak vermesinden bu yana Sudan’da savaşan taraflardan herhangi birine silah ve mühimmat tedarik ettiğini yalanladı. BAE Dışişleri Bakanlığı, web sitesi üzerinden yaptığı açıklamada ‘çatışmanın taraflarından herhangi birine destek sağlama konusunda medyada yer alan haberlerin gerçeği yansıtmadığını’ bildirdi. Açıklamanın devamında BAE’nin mevcut çatışmada taraf tutmadığı, çatışmayı bitirmeye çalıştığı vurgulandı ve Sudan’ın egemenliğine saygı gösterilmesi çağrısında bulunuldu. BAE Dışişleri Bakanlığı İletişim Direktörü Afra el-Hamili ise “BAE’nin Sudan hükümetini oluşturmak için siyasi süreci ve ulusal uzlaşma sağlama çabalarını her zaman desteklediğini ve ateşkes sağlanana kadar Sudan’da güvenliği sağlamaya ve istikrarını ve refahını artırmaya yönelik tüm çabaları desteklemeye devam edeceğini” söyledi. The Wall Street Journal, yakın tarihli bir haberde BAE’nin Sudan’daki savaşı körüklemeye katkıda bulunan silahlar sağladığını iddia etti. El-Hamili, BAE’nin Sudan’daki insani durumu ve bunun komşu ülkeler üzerindeki etkisini izlemeye devam ettiğini vurguladı. Ülkesinin, insanların acılarını hafifletmek için her türlü desteği sağlamaya çalıştığını ifaden eden el-Hamili, “BAE tarafından hastalar, çocuklar, yaşlılar ve kadınlar gibi en savunmasız gruplara yaklaşık iki bin ton tıbbi ve gıda yardımı sağlandı” dedi.
BAE Devlet Başkanı Şeyh Halife bin Zayed Âl Nahyan’ın Diplomasi Danışmanı Enver Gargaş, X platformundaki (eski adıyla Twitter) hesabında BAE’nin Sudan’da herhangi bir tarafı silahlandırma yanlısı olmadığını söyledi.
Gargaş, “Siyasi ve insani önceliklerimiz, acil bir ateşkese ve geçiş hükümeti ile genel seçimlere yol açacak siyasi bir çözüme yönelik hazırlığa odaklanıyor” dedi.
Hamideti yardım kuruluşu kuruyor
HDK Komutanı Korgeneral Muhammed Hamdan Daklu (Hamideti) dün (Pazar), ülkede kendi güçlerinin kontrolündeki bölgelerde (HDK başkent Hartum’un yüzde 80’inden fazlasını ve Darfur bölgesindeki iki eyaleti kontrol ettiğini iddia ediyor) sivillerin insani yardım operasyonlarına erişimini sağlamak ve kolaylaştırmak için bir yardım teşkilatı kurma kararı aldı. Hamideti, X platformu (eski adıyla Twitter) üzerinden yaptığı açıklamada şunları söyledi: “Savaştan kaynaklanan trajik ve yıkıcı insani koşullar göz önünde bulundurulduğunda, HDK’nin kontrolü altında askeri operasyonların yürütüldüğü bölgelerde ‘insani operasyonların kolaylaştırılması’ acil ihtiyaç olarak karşımıza çıkmaktadır.”
Sivillerin herhangi bir engelle karşılaşmadan insani yardım almalarını sağlama ve uluslararası insancıl hukuka uygun olarak korunmalarına katkıda bulunma taahhüdünü yineleyen Hamideti, karara uygun olarak, başta başkent Hartum, Darfur ve Kordofan bölgelerinden yerinden edilmiş kişiler olmak üzere savaştan etkilenen tüm bölgelerde insani yardım sağlamak için çalışıyor.
Uluslararası kuruluşlarla koordinasyon
Kararda, insani yardımların savaştan etkilenen topluluklara, uluslararası insani yardım alanında çalışan ulusal ve uluslararası kuruluşlarla koordinasyon içinde adil ve kapsamlı bir şekilde dağıtılmasının sağlanması vurgulandı.
Karar, savaş ve afet koşullarında insani çalışma ilkelerine aykırı olarak, HDK’nin kontrolündeki bölgelere çalışmak ve girmek isteyen ulusal ve uluslararası insani yardım kuruluşlarına engel veya gecikme olmaksızın gerekli izinlerin verilmesine olanak sağlıyor. Hamideti, HDK’ye bağlı tüm yetkili mercilere kararın bir an önce uygulamaya konulması talimatını verdi.
Askeri ve sivil taraflar, 2019’da Cumhurbaşkanı Ömer el-Beşir’in bir halk ayaklanmasıyla devrilmesinin ardından sivil yönetime geçiş için uluslararası destekli bir siyasi sürecin son düzenlemelerini yaparlarken HDK’yi orduya entegre etme planları konusundaki anlaşmazlıkların ardından Sudan ordusu ile HDK arasındaki çatışmalar patlak verdi.
